„Daj Boże Oświecenie w Polsce!”. Określenia Boga w pierwszym roczniku czasopisma „Monitor”
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2015a4Słowa kluczowe:
oświecenie polskie, religia, „Monitor”, BógAbstrakt
W artykule przedstawiono określenia Boga obecne w czasopiśmie „Monitor” w 1765 roku. Periodyk, propagując hasła oświeceniowe, nie podważał wiary w Boga. Pojawiają się w nim określenia Boga jako stworzyciela (Stwórca), władcy (Pan Najwyższy, Pan Zastępów), opiekuna (Opatrzność) i sędziego (wyrok boski, boski urząd sądzenia). Także skonwencjonalizowane zwroty (uchowaj Boże, daj Boże) odzwierciedlają religijny światopogląd redaktorów bądź korespondujących z nimi czytelników „Monitora”.
Pobrania
Bibliografia
LITERATURA CYTOWANA
Aleksandrowska E., „Monitor” (1765-1785), [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, wyd. II poszerz. i popr., Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków 1986, s. 293-298.
Aleksandrowska E., Wstęp, [w:] „Monitor” 1765-1785. Wybór, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.
Bajerowa I., Kilka problemów stylistyczno-leksykalnych współczesnego polskiego języka religijnego, [w:] O języku religijnym. Zagadnienia wybrane, pod red. M. Karpluk, J. Sambor, Lublin 1988.
Brzegowy T., Psalmy i inne Pisma, Toruń 1999.
Dawidziak-Kładoczna M., Bóg w argumentacji Sejmu Wielkiego, [w:] W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa – między wiarą a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2012.
Dawidziak-Kładoczna M., Językowe aspekty kultury politycznej Sejmu Wielkiego, Częstochowa 2012.
Ehrlich E., Określenia Boga w I księdze „Psalmów”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1977, t. 30.
Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polański, wyd. III, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków 2003.
Godyń J., „Od Adama i Ewy zaczynać”. Mały słownik biblizmów języka polskiego, Warszawa-Kraków 1995. Gorzelana J., Określenia Boga w tłumaczeniach „Psałterza” Jana Kochanowskiego, Franciszka Karpińskiego i Leopolda Staffa, [w:] Filologia Polska. Uniwersytet Zielonogórski, t. 4, Zielona Góra 2009.
Gorzelana J., Właściwości językowo-stylistyczne poezji religijnej Franciszka Karpińskiego, Zielona Góra 2006.
Gorzelana J., Wybrane wykładniki intensywności i ich funkcjonowanie w poezji religijnej polskiego oświecenia (w druku).
Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007.
Janeczek S., Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Lublin 1994.
Jaworski J., Język publicystyki okresu powstania kościuszkowskiego, Opole 2013.
Katechizm Kościoła katolickiego, wyd. Pallotinum Poznań 1994.
Klimowicz M., Oświecenie, Warszawa 1972.
Kostkiewiczowa T., Polski wiek świateł. Obszary swoistości, Wrocław 2002.
Koziara S., Frazeologia biblijna w języku polskim, Kraków 2001.
Leszczyński Z., Imię Boga u Krasickiego, „Roczniki Humanistyczne” 1998, t. XLVI, z. 1 (zeszyt specjalny).
Linde S. B., Słownik języka polskiego, wyd. drugie, poprawione i pomnożone staraniem i nakładem Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, t. 1-6, Lwów 1854-1860.
Maciejewski J., Oświecenie, [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, wyd. II poszerz. i popr., Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków, 1986.
Matuszczyk B., Idea Opatrzności Bożej w języku polskim dawniej i dziś, [w:] Idee chrześcijańskie w życiu Europejczyka, t. 1, red. A. Ceglińska, Z. Staszewskiej, Łódź 2002.
Matuszewska P., Z problematyki „Monitora”, „Pamiętnik Literacki” 1959, z. 3-4.
Matuszewska P., Z problematyki „Monitora”, „Pamiętnik Literacki” 1959, z. 3/4.
Merkuriusz Polski [Krakow 3 januarij 1661, http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/merkuriusz/numer1/imagepages/image1.htm.
Rospond S., Kościół w dziejach języka polskiego, Wrocław 1985.
Rzepka W. R., Walczak B., Bóg i szatan w polszczyźnie XVI wieku, [w:] Tysiąc lat polskiego słownictwa religijnego, red. B. Kreja, Gdańsk 1999.
Suder P., Słownictwo poezji Adama Naruszewicza, Wałbrzych 2002.
Szagun D., Formy z cząstką wszech-, [w:] Z zagadnień leksykalno-semantycznych: materiały trzeciej konferencji językoznawczej Profesora Bogusława Krei. Gdańsk, 2007. red. B. Milewska, S. Rzedzicka, Gdańsk 2009.
Szczypa J., Jan Paweł Woronicz. Kerygmat narodowy i patriotyczny, Lublin 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2015 Joanna Gorzelana
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
