Literackie kreacje przeszłości w nurcie kryminału retro na przełomie XX i XXI wieku
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2019a4Słowa kluczowe:
literatura kryminalna, pamięć, historia, przeszłośćAbstrakt
Rozmyta przynależność do różnych obiegów kulturowych wynika w przypadku kryminału retro z problematyzacji wizji przeszłości, wykorzystywanej do konstrukcji świata przedstawionego. Nie można przy tym sprowadzić jej do jednego z dwu dominujących strategii artystycznych, charakterystycznych dla opisu „dziejów minionych”: apologetycznego i rewizjonistycznego, dla których wspólne pozostaje przeświadczenie o konieczności przepracowania kulturowej pamięci odbiorców. Nieobojętne pozostaje bowiem, co – jako konsumenci dóbr kultury – czytelnicy kryminału retro pamiętają, ale też i jak – a przede wszystkim – w jakim celu to czynią. Wyszczególnione tu kwestie należą do trzech porządków pamięci, współobecnych w akcie lektury dzieła literackiego: rekwizytorni świata przedstawionego; relacji między literackim obrazem a jego zgodnością/niezgodnością z wiedzą odbiorcy oraz funkcjonalizacją/instrumentalizacją pamięci. Wyodrębniono je w celu jaśniejszego dookreślenia różnych aspektów nadrzędnego zagadnienia: uobecnienia przeszłości w tekstach kultury popularnej na przykładzie kryminału retro.
Pobrania
Bibliografia
Mazurkiewicz A., Literackie kreacje przeszłości w nurcie kryminału retro na przełomie XX i XXI wieku, „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2019, nr 5, https://doi.org/10.34768/fp2019a4.
LITERATURA CYTOWANA
Assmann J., Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych, przeł. A. Kryczyńska-Pham, Warszawa 2008.
Barański J., Świat rzeczy. Zarys antropologiczny, Kraków 2007.
Barthes R., Efekt rzeczywistości, przeł. M.P. Markowski, „Teksty Drugie” 2012, nr 4.
Bartmiński J., Podstawy lingwistycznych badań nad stereotypem – na przykładzie stereotypu matki, [w:] Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne. Język a kultura, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, t. 12, Wrocław 1998.
Bauer Z., „Twój głos w Twoim domu”: cztery typy tabloidyzacji, [w:] Tabloidyzacja języka i kultury, red. I. Kamińska-Szmaj, T. Piekota, Wrocław 2010, s. 37-47.
Berger J., O patrzeniu, przeł. S. Sikora, Warszawa 1999.
Beśka K., Trzeci brzeg Styksu, Poznań 2012.
Bojarski P., Kryptonim „Posen”, Poznań 2011.
Cegielski T., Głowa. Opowieść nocy zimowej, Warszawa 2016.
Chwin S., Hanemann, Gdańsk 1998.
Czapliński P., Rzecz w literaturze albo proza lat dziewięćdziesiątych wobec mimesis, „Kresy” 1994, nr 4.
Czubaj M., Etnolog w Mieście Grzechu. Powieść kryminalna jako świadectwo antropologiczne, Gdańsk 2010.
Ćwirlej R., Już nikogo nie słychać, Poznań 2018.
Ćwirlej R., Tam ci będzie lepiej, Poznań 2015.
Ćwirlej R., Tylko umarli wiedzą, Poznań 2017.
Domańska E., Filozoficzne rozdroża historii, [w:] Między modernizmem a postmodernizmem. Historiografia wobec zmian w filozofii historii, red. E. Domańska, J. Topolski, W. Wrzosek, Poznań 1994.
Draaisma D., Rozstrojone umysły. Historie chorych i dzieje chorób, przeł. E. Jusewicz-Kalter, Warszawa 2009.
Dubaniewicz A.M., „I pójdzie ze mną do Lwowa, to znaczy do trumny”. Przedmiot jako strażnik pamięci o Kresach, „Przegląd Kulturoznawczy” 2012, nr 2.
Eagleton T., Zło, przeł. B. Baran, Warszawa 2012.
Ferro M., L’histoire sous surveillance. Science et coscience del’histoire, Paris 1987.
Foryś R., Początek nieszczęść królestwa, Warszawa 2010.
Foryś R., Za garść czerwońców, Warszawa 2009.
Gemra A., Eberhard Mock na tropie: Breslau/Wrocław w powieściach Marka Krajewskiego, [w:] Śląskie pogranicza kultur,red. M. Ursel, O. Taranek-Wolańska, t. 2, Wrocław 2013.
Genette G., Palimpsesty, [w:] Współczesna teoria badań literackich za granicą. Antologia, oprac. H. Markiewicz, przeł. A. Milecki, t. 4, cz. 2, Kraków 1992.
Grabowski A.F., Perspektywy historii historiografii w okresie przemian. Tezy do dyskusji, „Acta Universitatis Lodziendzis. Folia Historica” 1996, nr 55.
Habrajska G., Stereotyp w komunikacji, „Postscriptum Polonistyczne” 2008, nr 1.
Hallo Szpicbródka, czyli ostatni występ króla kasiarzy, Polska 1978, reż. J. Rzeszewski, M. Jahoda.
Jakubowski J., Rzeka zbrodni, Poznań 2015.
Janicki K., Epoka hipokryzji. Seks i erotyka w przedwojennej Polsce, Kraków 2015.
Kaczyński P., Kryminał historyczny – próba poetyki, [w:] Literatura kryminalna. Śledztwo w sprawie gatunków, red. A. Gemra, Kraków 2014.
Koryciński W., Niebieskie zakony, Świdnica 2012.
Koryciński W., Tajemnice ulicy Pańskiej, Świdnica 2010.
Kostro K., Zagadnienia kulturowe w ekonomii, „Gospodarka Narodowa” 2009, nr 3.
Krajewski M., Koniec świata w Breslau, Warszawa 2003.
Krajewski M., Kultury kultury popularnej, Poznań 2003.
Krajewski M., Śmierć w Breslau, Wrocław 2003.
Krajewski M., Widma w mieście Breslau, Warszawa 2005.
Kraska M., Prosta sztuka zabijania. Figury czytania kryminału, Gdańsk 2013.
Kwiatkowska K., Abel i Kain, Poznań 2013.
Kwiatkowska K., Zbrodnia w błękicie, Poznań 2011.
Medecka M., Zakazane/zapomniane pogranicza kultur w powieści kryminalnej i apokryfie rodzinnym, „Zeszyty Naukowe KUL” 2013, nr 4.
Olsen B., W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, przeł. B. Shallcross, Warszawa 2013.
Parada oszustów, Polska 1977, reż. G. Lasota.
Parnicki T., I [wykład], [w:] T. Parnicki, Historia w literaturę przekuwana, Warszawa 1980.
Piątkowska M., Życie przestępcze w przedwojennej Polsce. Grandesy, kasiarze, brylanty, Warszawa 2012.
Poupard P., Pomiędzy barbarzyństwem i nadzieją. Kryzys współczesnej kultury i chrześcijańska odpowiedź, [w:] Sacrum i kultura. Chrześcijańskie korzenie przyszłości,red. R. Rubinkiewicz, S. Zięba, Lublin 2000.
Pudełko A., Zbrodnia w mieście – turystyka literacka śladami powieści kryminalnych, „Turystyka Kulturowa” 2015, nr 10.
Rajewska-Pager A., Rybakowski J., Współczesne modele pamięci w aspekcie neurobiologicznym i klinicznym,„Postępy Psychiatrii i Neurologii” 2006, nr 2.
Ranke von L., Geschichten der romanischem und germanischen Volker von 1494 bis 1535, Leipzig-Berlin 1824.
Retro-kryminał w służbie pamięci narodowej, [rozmowa Rafała Jurkowlańca z Jarosławem Jakubowskim], „Teologia Polityczna Co Tydzień” 2017, nr 50: (O)powieść historyczna, http://www.teologiapolityczna.pl/retro-kryminal-na-sluzbie-pamieci-historycznej-rozmowa-z-jaroslawem-jakubowskim (wpis z 13.03.2017).
SokołowaN., Популярная культура в парадигме CulturalStudies и философской эстетике, „Известия высших учебных заведений. Гуманитарные науки” 2010, nr 3.
Szewc P., Bociany nad powiatem, Kraków 2005.
Szewc P., Zagłada, Kraków 1987.
Szewc P., Zmierzchy i poranki, Kraków 2000.
Szymiczkowa M., [właśc. Jacek Dehnel i Piotr Tarczyński], Rozdarta zasłona, Kraków 2016.
Szymiczkowa M., [właśc. Jacek Dehnel i Piotr Tarczyński], Tajemnica Domu Helclów, Kraków 2015.
Śladami Eberharda Mocka – spacer z przewodnikiem, „go.wroclaw.pl”, https://www.wroclaw.pl/go/wydarzenia/sport-i-rekreacja/1260244-sladami-komisarza-eberharda-mocka-spacer-z-przewodnikiem-1 (wpis z 9.02.2018).
Śladami Eberharda Mocka – mroczne zakamarki, „go.wroclaw.pl”, https://www.wroclaw.pl/go/wydarze-nia/sport-i-rekreacja/40997-sladami-eberharda-mocka-mroczne-zakamarki (wpis z 12.02.2018).
Tokarska-Bakir J., Opuszczone ołtarze zamieszkują demony, „Konteksty. Polska Sztuka Ludowa” 1993, t. 47, z. 3-4.
Trocha B., Zbrodnia w fantastycznych światach. Motywy kryminalne w literaturze fantastycznej, Zielona Góra 2017.
Ujma M., Libera i powidoki pamięci, „Opcje 1.1”, http://opcje.net.pl/magdalena-ujma-libera-i-powi-doki-pamieci.
Vabank, Polska 1981, reż. J. Machulski.
Vabank II, czyli riposta, Polska 1984, reż. J. Machulski.
Waincetel M., Łatwiej idealizować przeszłość niż teraźniejszość. Wywiad z Joanną Szwechłowicz, „Booklips”, http://booklips.pl/wywiady/latwiej-idealizowac-przeszlosc-niz-terazniejszosc-wywiad-z-joanna-szwechlowicz/ (wpis z 30.06.2016).
Wąsowicz M., Historie alternatywne w literaturze polskiej: typologia, tematyka, funkcje, „Zagadnienia Rodzajów Literackich” 2016, t. 59, z. 2.
Wśród nocnej ciszy, Polska 1978, reż. T. Chmielewski.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2019 Adam Mazurkiewicz
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
