Czy wiedźmin może nauczyć grzeczności? Elementy etykiety językowej w Ostatnim życzeniu Andrzeja Sapkowskiego

Igor Choruży; Joanna Gorzelana

doi:10.34768/fp2022a8

Autor

Igor Choruży Zielona Góra https://orcid.org/0000-0002-2220-6902 (unauthenticated)
Joanna Gorzelana Zakład Językoznawstwa, Uniwersytet Zielonogórski https://orcid.org/0000-0001-7368-6187 (unauthenticated)

DOI:

https://doi.org/10.34768/fp2022a8

Słowa kluczowe:

grzeczność, akt grzecznościowy, wiedźmin, Sapkowski

Abstrakt

Artykuł przedstawia sposób, w jaki bohaterowie opowiadań A. Sapkowskiego realizują zasady savoir-vivre’u. Przedstawiono sposoby tytułowania, które odzwierciedlają system hierarchii społecznej oraz emocje bohaterów. Opisano też inne pierwszorzędne akty grzecznościowe, takie jak powitania, pożegnania, prośby, podziękowania i przeprosiny. W opowieściach rzadziej występują sekundarne akty grzecznościowe, takie jak komplementy, pochwały, gratulacje, toasty, zaproszenia, które także świadczą o kulturze bohaterów. Na brak kultury – łamanie zasad grzeczności wskazują obecne w wypowiedziach bohaterów wyzwiska oraz wulgaryzmy. Służą one wzmocnieniu negatywnego obrazu bohatera.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogramy autorów

Igor Choruży - Zielona Góra

Ukończył studia I stopnia kierunku dziennikarstwa i komunikacji społecznej na Uniwersytecie Zielonogórskim. Jego praca dyplomowa poświęcona była etykiecie językowej w powieści z serii Wiedźmin. Interesuje się kulturą amerykańską XX i XXI w., a także rozwojem współczesnych mediów.
Joanna Gorzelana - Zakład Językoznawstwa, Uniwersytet Zielonogórski

Dr hab., pracuje w Zakładzie Językoznawstwa Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. W pracy naukowej skupia się na badaniach stylistycznych epoki oświecenia (poezja religijna, publicystyka). Zajmuje się także funkcjonowaniem biblizmów w różnych tekstach polskich (i tłumaczonych) oraz zagadnieniami etykiety językowej. Interesuje się również kulturą Górali czadeckich z Bukowiny.

Bibliografia

Choruży I., Gorzelana J., Czy wiedźmin może nauczyć grzeczności? Elementy etykiety językowej w Ostatnim życzeniu Andrzeja Sapkowskiego, „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2022, nr 8, https://doi.org/10.34768/fp2022a8.

Brajerski T., Mociumpanie, mociumdzieju i niektóre inne stare porzekadła, „Język Polski” 1995, R. LXXV, z. 2.

Danowska-Florczyk D., Czy komplement zawsze komplementuje (o „komplementach niebezpiecznych” na portalu nk.pl), „Poradnik Językowy” 2013, z. 2.

Domaciuk-Czarny I., Sposoby opisu nazw własnych w utworach zaliczanych do fantasy, za: http://www.pulib.sk/web/kniznica/elpub/dokument/olostiak3/subor/44-domaciuk-czarny.pdf.

Dziwisz M., Autorski idiolekt i jego wpływ na obraz rzeczywistości fantastycznej (na przykładzie wybranych utworów Andrzeja Sapkowskiego), [w:] Badania i rozwój młodych naukowców w Polsce. Nauki humanistyczne i społeczne, cz. 3, Poznań 2018.

Grybosiowa A., Formy „ty” i „pan(i)” w kontaktach społecznych, „Poradnik Językowy” 1990, nr 2.

Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992.

Kisiel P., Etykieta językowa a wzory kultury, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1991.

Kolberowa U., Gościnność w przysłowiach polskich, [w:] Parémie národů slovanských VI, red. L. Mrovĕcová, Ostrava 2012.

Kolberova U., Wyzwiska z komponentem „pies” w języku polskim, „Opera Slavica” 2014, t. XXIV, z. 2.

Kołodziejek E., Językowe środki zwalczania przeciwnika, czyli o inwektywach we współczesnych tekstach polityków, [w:] Język a kultura, t. 11: Język polityki a współczesna kultura polityczna, red. J. Anusiewicz, B. Siciński, Wrocław 1994.

Kominek A., Funkcje grzecznościowe „proszę” we współczesnej polszczyźnie, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1991.

Kurkowska H., Skorupka S., Stylistyka polska. Zarys, wyd. V, Warszawa 2001.

Łysakowski T., Wpływowe osoby. Perswazja i manipulacja, Warszawa 1995.

Marcjanik M., Polska grzeczność językowa, Kielce 1997.

Marcjanik M., Słownik językowego savoir-vivre’u, Warszawa 2015.

Marcjanik M., Typologia polskich wyrażeń językowych o funkcji grzecznościowej, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1991.

Masłowska E., Proszę, przepraszam, dziękuję, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1991.

Matuszewska A., Dydaktyzm literatury popularnej czy popularność literatury dydaktycznej, „Teksty. Teoria Literatury. Krytyka. Interpretacje” 1978, nr 1.

Nagajowa M., Słownik rymowanek potocznego języka polskiego, czyli o naszym stosunku do ludzi, języka i realiów codzienności, Warszawa 2005.

Nowakowska A., Językowe sposoby wyrażania grzeczności we współczesnej polskiej powieści dla młodzieży, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992.

Ożóg K., O niektórych aspektach semantyki zwrotów grzecznościowych, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1991.

Ożóg K., Polszczyzna przełomu XX i XXI wieku. Wybrane zagadnienia, Rzeszów 2011.

Pawłowska A., Jak się do siebie zwracali dawni Polacy. Adresatywne formy wołaczowe od XVI do połowy XVIII w., [w:] Zielonogórskie seminaria językoznawcze 2006-2007, red. M. Hawrysz, Zielona Góra 2009.

Sapkowski A., Ostatnie życzenie. Wiedźmin, t. 1, Warszawa 2016.

Sarnowski M., Deminutiwum jako znak ironii, [w:] Język a kultura, t. 3: Wartości w języku i tekście, red. J. Puzynina, J. Anusiewicz, Wrocław 1991.

Trębicki G., Fantasy. Ewolucja gatunku, Kraków 2009.

Wojtak M., Wybrane elementy staropolskiej etykiety, [w:] Język a kultura, t. 6: Polska etykieta językowa, red. J. Anusiewicz, M. Marcjanik, Wrocław 1992.

Wojtczuk K., Wykrzykniki współczesnej polszczyzny w funkcji fatycznej, „Conversatoria Linguistica” 2012, R. IV.

https://sjp.pwn.pl