Anaideia i opowieść. O Utopku Leszka Libery
DOI:
https://doi.org/10.61827/fp2024a9Słowa kluczowe:
anaideia, autotematyzm , powieść łotrzykowska , powieść pikarejska, ŚląskAbstrakt
Zasadniczym celem rozważań w tym artykule jest omówienie powieści Utopek Leszka Libery w przekładzie Sławy Lisieckiej, której akcja zlokalizowana jest w stronach rodzinnych pisarza i profesora akademickiego (w Raciborzu na Górnym Śląsku), nie mniej ważna pozostaje także próba objaśnienia estetycznych i ideowych znaczeń tego utworu. Istotnym wątkiem pozostaje również przywołanie dość skromnej, względem rozmachu i oryginalności powieści, recepcji książki Libery. Punktem wyjścia jest motyw bezwstydu (anaideia) funkcjonujący jako strategia pisarska charakterystyczna dla głównego bohatera i narratora zarazem. Ten rodzaj dykcji i przedstawienia jest częścią dyspozycji narratora pikarejskiego. Autsajdera wywodzącego się z nizin, innego, który ze względu na swoją pozycję może powiedzieć więcej niewygodnych prawd niż bohaterowie osadzeni w hierarchii wyżej. Libera w swej książce sięga po motyw sakralizacji obiektów, powieściowych artefaktów, dzięki czemu nabierają one wielowymiarowego sensu (ekskrementy, beczka, pulok, drewno, miód). W tekście zostają przywołane i krytycznie skomentowane fragmenty unaoczniające te procesy. Prowadzą one do skrytej pod tkanką trudnego, obrazoburczego tekstu refleksji na temat opowieści w opowieści. Historii i literackości, które pozostają wartością bezwzględną przy względności waśni narodowych, aktów bohaterstwa, wyzwań umundurowanego świata. W artykule przedstawiono dekonstrukcje, interpretacje, analizy pokazujące, że książka Libery ma potencjał do odkrycia i otwarta jest na różne nowoczesne odczytania. Nade wszystko jest jednak triumfem literatury samej w sobie.
Pobrania
Bibliografia
Mikołajec M., Anaideia i opowieść. O Utopku Leszka Libery, „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2024, nr 10, https://doi.org/10.61827/fp2024a9.
Agamben G., The Open: Man and Animal, przeł. K. Attel, Stanford, California 2004.
Bataille G., Historia erotyzmu, przeł. I. Kania, Warszawa 2008.
Bator J., Ciemno, prawie noc, Warszawa 2014.
Budzisz S., Ponad 10 procent dzieci skierowano do szkół specjalnych. W większości były z rodzin mówiących po kaszubsku, https://wyborcza.pl/duzyformat/7,127290,30332024,kaszubski-lepiej-bylo-ukryc-schowac-przemilczec-kaszubski.html.
Budzisz S., Welewetka. Jak znikają Kaszuby, Poznań 2023.
Filip O., Wniebowstąpienie Alojzego Lopaczka z Śląskiej Ostrawy, przeł. J. Stachowski, Warszawa 2005.
Foucault M., Język bez końca, przeł. M.P. Markowski, [w:] Michel Foucault, Powiedziane, napisane. Szaleństwo i literatura, wyb. i oprac. T. Komendant, przeł. B. Banasiak i in., Warszawa 1999.
Dziadek straszył mnie utopkiem. Z autorem powieści „Utopek”, Leszkiem Liberą rozmawia Janusz Łastowiecki, „Fraza” 2016, nr 4.
Gombrowicz W., Ferdydurke, Kraków 2003.
Grass G., Blaszany Bębenek, przeł. S. Błaut, Warszawa 1994.
Jakubowiak M., Utopek – recenzja, „Herito: Dziedzictwo, Kultura, Współczesność” 2019, nr 2.
Janosch, Cholonek, czyli Dobry Pan Bóg z gliny, przeł. L. Bielas, Kraków 2011.
Joachimstahler J., Czytanie „Utopka”. Posłowie, [w:] L. Libera, Utopek, przeł. S. Lisiecka, posłowie J. Joachimsthaler, Łódź 2018.
Libera L., Buks Molenda. Powieść, przeł. S. Lisiecka, Łódź 2019.
Libera L., Testament utopka, przeł. S. Lisiecka, Łódź 2020.
Libera L., Utopek, przeł. S. Lisiecka, posłowie J. Joachimsthaler, Łódź 2018.
Mann T., Wyznania hochsztaplera Feliksa Krulla, przeł. A. Rybicki, Warszawa 1987.
Masłowski P., Śmiech arystofanejski. Analiza środków komicznych u Arystofanesa na przykładzie „Żab”, https://repozytorium.amu.edu.pl/server/api/core/bitstreams/a1e6912e-259c-4e8a-91f8-d4559be5c446/content.
Miernik A., „Utopkowa” tożsamość w niemieckojęzycznej powieści Leszka Libery, „Studia Historicolitteraria” 2022, nr 22, s. 207-222.
Morcinek G., Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki, Katowice 1982.
Sander M., Der Geiste aus dem Krautfass, https://www.deutschlandfunkkultur.de/der-geist-aus-dem-krautfass-100.html.
Scholtis A., Wiatr od wschodu, przeł. A. Smolorz, Kotórz Mały 2012.
Sloterdijk S., Co się zdarzyło w XX wieku?, przeł. B. Baran, Warszawa 2021.
Sławiński K., Przygody kanoniera Dolasa, Łódź 1985.
Szkłowski W., Lew Tołstoj, przeł. R. Granas, Warszawa 1982.
Szkłowski W., Sztuka jako chwyt, przeł. R. Łużny, [w:] Teorie literatury XX wieku. Antologia, red. A. Burzyńska, M.P. Markowski, Kraków 2006.
Twardoch S., Pokora, Kraków 2020.
Węgrzynek K., Dzieci króla olch. Analiza przypadków z gościńca śląskiego oraz innych, „Rana. Literatura – Doświadczenie – Tożsamość” 2022, nr 1 (5).
Widera A., Od Cieszyna do Gogolina. Gawędy, baśnie, legendy, Opole 1978.
Wolski M., Nicuś, Łódź 2022.
Woźniakowski G., Świat na opak według Utopka, „Fraza” 2016, nr 4 (94).
Urban R., Termin Nyski, czyli sterylizacja naiwnego baranka, nieludzka komedia autochtoniczna z epoki Trzeciego Rajchu w 5 aktach biurokratycznych, [w:] R. Urban, Pisma, Opole 1982.
Zaremba M., Wielka trwoga: Polska 1944-1947. Ludowa reakcja na kryzys, Kraków 2012.
Zarychta P., Antysielanka z nicponiem w tle, „Nowe Książki” 2019, nr 7/8.
Ziołowicz A., W stronę Diogenesa. Z problemów Norwidowskiej koncepcji kultury, „Wiek XIX. Rocznik Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza” 2015, R. VIII (L).
https://zdaniemszota.pl/3687-recenzja-leszek-libera-utopek.
https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kultura/ksiazki/1782642,1,recenzja-ksiazki-leszek-libera-
utopek.read.
https://kultura.onet.pl/ksiazki/leszek-libera-zostawiam-czytelnikowi-pole-dla-jego-wyobrazni/nqh4bs3.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2024 Marek Mikołajec
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
