Ogniem i mieczem Henryka Sienkiewicza jako prefiguracja fantasy słowiańskiej

Dariusz Piechota

doi:10.34768/fp2017a14

Autor

Dariusz Piechota Uniwersytet w Białymstoku https://orcid.org/0000-0002-7943-384X (unauthenticated)

DOI:

https://doi.org/10.34768/fp2017a14

Słowa kluczowe:

Henryk Sienkiewicz, Ogniem i mieczem, fantasy, przestrzeń, bohaterowie

Abstrakt

Ogniem i mieczem wykazuje wiele cech typowych dla powieści fantasy i stanowi prefigurację nowoczesnej fantasy słowiańskiej. Sienkiewicz, posługując się stylizacją staropolską, eposową oraz romantyczną, odrzuca wszelkie formy nowoczesności. Autor kreuje dualistyczną wizję świata przedstawionego z wyraźnym podziałem na dobro (Rzeczpospolita) i zło (Ukraina). Przestrzeń zostaje wzbogacona elementami folklorystycznymi z licznymi odniesieniami do słowiańskich mitów, podań i legend o wampirach oraz upiorach. Pojawiające się zjawy w powieści sprawiają, że granica między światem realnym a magiczno-baśniowym się zaciera. Sienkiewicz tworzy drużynę rycerzy, którzy wyruszają na misję (motyw quest), aby przywrócić równowagę w świecie. W drużynie każdy z walczących odznacza się innymi umiejętnościami, każdemu z nich przypisany jest inny atrybut. Ich wędrówka ma wymiar prywatny (ocalenie Heleny) oraz patriotyczny (walka z Kozakami). Autor wprowadza przedmioty magiczne (m.in. pierścień, miecz Longinusa, poświęcona kula), których bohaterowie używają w walce z wrogiem. Istotną rolę w powieści odgrywa także bliski kontakt protagonistów z naturą, która zostaje w romantyczny sposób uduchowiona.

Pobrania

Statystyki pobrań niedostępne.

Biogram autora

Dariusz Piechota - Uniwersytet w Białymstoku

Doktor nauk humanistycznych. Jego zainteresowania badawcze obejmują literaturę drugiej połowy XIX wieku, ekokrytykę, współczesną kulturę popularną, gender studies oraz animal studies. Autor wielu publikacji w książkach zbiorowych oraz czasopismach (m.in. „Maska”, „Czas Kultury”, „Fragile”, „Nasza Rota”).

Bibliografia

LITERATURA PODMIOTU

Sienkiewicz H., Ogniem i mieczem, Wrocław 1993.

LITERATURA PRZEDMIOTU

Arendt H., Eichmann w Jerozolimie. Rzecz o banalności zła, przeł. A. Szostkiewicz, Kraków 1998.

Bujnicki T., Sienkiewiczowska gra stylizacji, [w:] Pozytywizm. Języki epoki, red. G. Borkowska, J. Maciejewski, Warszawa 2001.

Gemra A., Fantasy – mit na nowo opowiedziany?, „Literatura Ludowa” 1998, nr 2.

Ihnatowicz E., Literatura polska drugiej połowy XIX wieku (1864-1914), Warszawa 2000.

Janion M., Niesamowita Słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury, Kraków 2007.

Janion M., Polacy i ich wampiry, [w:] eadem, Prace wybrane, t. 3: Zło i fantazmaty, Kraków 2001.

Jedlicki J., Świat zwyrodniały. Lęki i wyroki krytyków nowoczesności, Warszawa 2000.

Koziołek R., Krzepa. O potrzebie historii dla życia nowoczesnego, [w:] Henryk Sienkiewicz w kulturze polskiej, red. K. Stępnik, T. Bujnicki, Lublin 2007.

Kubicka H., Tam, gdzie czai się zło. Przestrzeń w horrorze jako mechanizm budzenia strachu, [w:] Literatura i Kultura Popularna, red. A. Gemra, t. 16, Wrocław 2010.

Ludorowski L., Wizjoner przeszłości. Powieści historyczne Henryka Sienkiewicza, Lublin 1999.

Majkowski T. Z., W cieniu białego drzewa. Powieść fantasy w XX wieku, Kraków 2013.

Mroczkowski P., Historia literatury angielskiej. Zarys, Wrocław 2004.

Paczoska E., Lalka, czyli rozpad świata, Warszawa 2008.

Paczoska E., Od utopii artystycznej do allotopii, [w:] eadem, Prawdziwy koniec XIX wieku. Śladami nowoczesności, Warszawa 2010.

Panecka E., Literatura brytyjska na przełomie wieków, [w:] Historia literatury światowej, t: 6: Modernizm, Warszawa 2005.

Piechota D., W otchłani Alki. Dalsze losy Wokulskiego w świetle steampunku, [w:] idem, Między utopią a melancholią. W kręgu nowoczesnej i ponowoczesnej literatury fantastycznej, Lublin 2015.

Prus B., „Ogniem i mieczem”. Powieść z lat dawnych Henryka Sienkiewicza, [w:] Programy i dyskusje literackie okresu pozytywizmu, oprac. J. Kulczycka-Saloni, Wrocław 1985.

Sokołowski K., Poland, [w:] The Encyclopedia of Fantasy, ed. J. Clute, J. Grant, Nowy Jork 1998.

Szleszyński B., „Lalka” i lektury rzeczywistości. Kilka przybliżeń i wiele pytań, [w:] Realizm, realiści, realność. W stulecie śmierci Bolesława Prusa, red. E. Paczoska, B. Szleszyński, D. M. Osiński, Warszawa 2013.

Szleszyński B., Żywa „Lalka”, martwy Prus? (Na co nam dziś pozytywizm?), „Przegląd Humanistyczny” 2011, nr 5.

Trębicki G., Fantasy. Ewolucja gatunku, Kraków 2007.

Zalewski C., Dzieci Saturna. Mityzacja w „Ogniem i mieczem” Sienkiewicza, [w:] Henryk Sienkiewicz w kulturze polskiej, red. K. Stępnik, T. Bujnicki, Lublin 2007.

Żukowska E., Mityczne struktury fantasy słowiańskiej, [w:] Fantastyczność i cudowność. Wokół źródeł fantasy, red. B. Trocha, T. Rajtaczak, Zielona Góra 2009.