Słoworody – klucz do historii Słowian w prelekcjach paryskich Mickiewicza
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2016a1Słowa kluczowe:
Mickiewicz, romantyzm, Słowianie, język, etymologia, historiaAbstrakt
Zainteresowania Mickiewicza językami słowiańskimi, ich pochodzeniem, rozwojem, etymologią wyrazów wiążą się z programową tendencją romantyków do rekonstruowania tradycji i określania tożsamości narodów na podstawie duchowych lub materialnych śladów ich historycznej aktywności. Poetę inspirowały prace lingwistów i tak zwanych filozofów języka, którzy poszukiwali źródeł wiedzy o Słowianach nierzadko w sposób naiwny, wyciągając daleko idące wnioski z przypadkowych podobieństw formalnych między wyrazami. Łącząc i rozwijając rozmaite, niekiedy fantastyczne, pomysły etymologiczne, Mickiewicz stworzył swoistą upoetyzowaną ideę Słowiańszczyzny. Jej fundamentem uczynił wywiedziony z języka mit ludu z jednej strony podbitego, umęczonego, zniewolonego, a mimo to nietracącego ducha, radosnego (sclavi saltantes), z drugiej – naznaczonego przez „słowo” (rodzimą mowę) splendorem godności, świadomości dziejowej, predestynowanego do wypełniania misji religijnocywilizacyjnej, której plan i cel objawiają się za pośrednictwem Słowa Bożego. Język stał się dla poety kluczem do poznania zaszyfrowanej w nim historii Słowian. Historia ta zaś nabrała znaczenia podwójnego: legendy sięgającej w bliżej nieokreśloną, odległą przeszłość oraz profetycznej zapowiedzi tego, co ma nastąpić w przyszłości.
Pobrania
Bibliografia
LITERATURA CYTOWANA
Boryś W., Słownik etymologiczny języka polskiego, Kraków 2010.
Brodziński K., O klasyczności i romantyczności tudzież o duchu poezji polskiej, 1818.
Brückner A., Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 1993.
Calderon de la Barca Don Pedro, Lekarz swojego honoru, tragedia w 5 aktach, z dzieł... przez. J. N. Kamińskiego dla teatru polskiego przerobiona, Lwów 1927.
Chodakowski Z. D., O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy, oprac. J. Maślanka, Warszawa 1967
Desperez H., Polacy w rewolucji europejskiej, „Revue des Deux Mondes”, 15 sierpnia 1849, [w:] Adam Mickiewicz w oczach Francuzów, oprac. Z. Mitosek. przeł. R. Forycki, Warszawa 1999.
Dębołęcki W., Wywód jedynowłasnego państwa świata, w którym pokazuje x. Wojciech Dębołęcki [...], że nastarodawniejsze w Europie Królestwo Polskie lubo Scytyckie samo tylko na świecie ma prawdziwe sukcesory Jadama, Setha i Japheta w panowaniu światu od Boga w Raju postanowionym i że dlatego Polaki Sarmatami zowią. A gwoli temu i to się pokazuje, że język słowieński pierwotny jest na świecie, Warszawa 1633.
Długosz-Kurczabowa K., Słownik etymologiczny języka polskiego, Warszawa 2003.
Długosz-Kurczabowa K., Wielki słownik etymologiczno-historyczny języka polskiego, Warszawa 2008.
Dobrovský J., Historisch-kritische Untersuchung, woher die Slawen ihren Namen erhalten haben, „Abhandlungen einer Privatgesellschaft in Bohmen, zur Aufnahme der Mathematik, der vaterlandischen Geschichte, und der Naturgeschichte”, bd. 6, Prag 1784.
Greckie i łacińskie źródła do najstarszych dziejów Słowian, cz. 1, przeł. i oprac. M. Plezia, Poznań-Kraków 1952.
Herder J. G., Myśli o filozofii dziejów, przeł. J. Gałecki, [w:] idem, Wybór pism, oprac. T. Namowicz, Wrocław 1987.
Humboldt W., Berichtigung und Zusätze zu Adelung Mithridates über die cantabrische oder baskische Sprache (1817).
Humboldt W., Prüfung der Untersuchungen über die Urbewohner Hispaniens vermittelst der baskischen Sprache (1821).
Humboldt W., Rozmaitość języków a rozwój umysłowy ludzkości, przeł. E. M. Kowalska, Lublin 2001.
Humboldt W., Über die Verschiedenheit des menschlichen Sprachbaues und ihren Einfluss auf die geistige Entwickelung des Menschengeschlechts, Berlin 1836.
Humboldt W., Ueber den Dualis (1828).
Humboldt W., Ueber die Kawisprache auf der Insel Jawa (t. 1-3, 1836).
Janion M., Niesamowita Słowiańszczyzna. Fantazmaty literatury, Kraków 2007.
Jordanes, De origine actibusque Getarum, Viennae 1848.
Kamiński J. N., Czy nasz język jest filozoficzny?, „Haliczanin” 1830, t. 1.
Kamiński J. N., Wywód filozoficzności naszego języka, „Haliczanin” 1830, t. 2.
Kawyn S., Mickiewicz w oczach współczesnych. Studia i szkice, Warszawa 2001, s. 184.
Konopnicka M., Sclavus saltans, [w:] Poezje. Seria druga, Warszawa 1883.
Linde S. B., Słownik języka polskiego, wyd. 2, t. 5, Lwów 1859.
Monumenta Germaniae historica, t. 2, Hannoverae 1829.
Naruszewicz A., Historia narodu polskiego, t. 1, ks. 1, Warszawa 1830.
Pol W., Dzieła poetyckie, oprac. J. Sroczyński, M. Wiśniowiecki, t. 2, Stanisławów 1904.
Potocki S., O wymowie i stylu, t. 1, cz. I, Warszawa 1815.
Prelekcje paryskie, wykład 6, kurs III.
Prokopiusz z Cezarei, Historia wojen, przeł. D. Brodka, t. 1, Kraków 2013, t. 2, Kraków 2015,
Publius Cornelius Tacitus, De origine et situ Germanorum (O pochodzeniu i kraju Germanów), ok. 98 r.
Šafařik P. J., Slowanské starožitnosti, Praha 1837.
Schlegel F., Philosophische Vorlesungen, insbesondere über Philosophie der Sprache und des Wortes: geschrieben und vorgetragen zu Dresden im December 1828 und in den ersten Tagen des Januars 1829, Wien 1830.
Sinko T., Mickiewicz i antyk, Wrocław-Kraków 1957, s. 523.
Szafarzyk J., Starożytności słowiańskie, przeł. H.N. Bońkowski, Poznań 1844.
Szajnocha K., Lechicki początek polski, [w:] idem, Lechicki początek polski, Lwów 1858.
Witkowska A., „Ja głupi Słowianin”, Kraków 1980.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2016 Olaf Krysowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
