Renesans... urodzin. Obyczajowy „niuans” w kontekstach kulturowych, historycznych, religijnych i literackich
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2015a10Słowa kluczowe:
urodziny, imieniny, transformacje w dziedzinie obyczajowości, badania kulturowe, literatura dla dzieci i młodzieży, filmAbstrakt
Uroczystość urodzin jest zjawiskiem obyczajowym, mającym swoje korzenie w starożytnej Mezopotamii, Egipcie, Grecji i Rzymie, rozpowszechnionym też od stuleci w krajach protestanckich. Wielką popularnością cieszą się od lat w Polsce. Autorka zauważa, że uroczystość ta, zarezerwowana kiedyś dla dzieci, dziś coraz bardziej popularna staje się wśród dorosłych. Oznaką popularności tematu jest rozkwit w XXI wieku literatury – szczególnie książeczek adresowanych do najmłodszych, poradników i zbiorów okolicznościowych wierszy. Natomiast wciąż brakuje wartościowych książek o tej tematyce przeznaczonych dla młodzieży. Biorąc pod uwagę literaturę i film i uwzględniając rozróżnienie: adresaci dziecięcy a dorośli, autorka zauważa kilka innych interesujących zjawisk.
Pobrania
Bibliografia
LITERATURA
(uwzględniono powieści i opowiadania, ale również poradniki, drobne broszurki, książeczki z naklejkami, rozkładane harmonijki)
Barszcz Barbara, Urodziny Żyrafy, il. Elżbieta Śmietana-Combik, Skrzat, Kraków 2000.
Bentley Sue, Wymarzone urodziny (oryg. Party Dreams), il. Swan Angela, przeł. Higersberger Roman, Wilga. Grupa Wydawnicza Foksal, Berkane Nadia, Marysia urządza urodziny, il. Nesme Alexis, [tekst pol. Patrycja Zarawska], Wydawnictwo Debit, Bielsko-Biała 2013.
Bernhard Anna, Schmitz Silvia, 100 lat! 100 lat! i inne miłe okazje – wesołe zabawy dla dzieci na urodziny, bale i przyjęcia (101 Spiele für Kindergeburtstage), [il. Dorothea Tust, przeł. Magdalena Rykowska], Wydawnictwo Jedność, Kielce 2010.
Bone Sheryl [tekst i il.], Urodziny Biedronki, tekst polski Krzysztof Żywczak, Bielsko-Biała 2005. Warszawa 2014.
Bridwell Norman, Clifford – opowiadania o Wielkim Czerwonym Psie (Clifford four favorite stories, tu m.in.: Clifford’s birthday party – Urodziny Clifforda), il. Norman Bridwell, Wyd. Egmont Polska, Warszawa 2008.
Cabot Meg, Urodziny księżniczki (oryg. Sweet sixteen princess), przekł. Edyta Jaczewska, Warszawa 2006.
Child Lauren, Ależ przecież to są moje urodziny! (This is actually my party!), przeł. Ewa Rajewska, Media Rodzina, Poznań 2010.
Chotomska Wanda, Tosia i Tymek zapraszają na urodziny (na podstawie: Jean i Gareth Adamson, Topsy and Tim have a birthday party), Warszawa 2007.
Cordula Pertler i Eva Reuys, Dzieci świętują urodziny (oryg. Kinder feiern Geburstag), przekł. Magdalena Jałowiec, Jedność, Kielce 2004.
Cousins Lucy, Urodziny Mysi, Endo, Warszawa 2000.
Danziger Paula, Maja Bursztyn ma urodziny (It’s Justin time, Amber Brown), przeł. Magdalena Zielińska, il. Tony Ross, Kraków 2007.
Denys Sonia, Jak Myszka Ninka urządzała urodziny Drzewa, Kraków 2004.
Derlicka Barbara, Na imieniny i urodziny życzenia dla całej rodziny, il. Wojciech Kuźmiński, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011.
Disney Walt, Domek Myszki Miki,tekst pol. Marta Berowska, il. Atelier Philippe Harchy, Wilga, Warszawa 1999.
Ellis Carol, Niewinne kłamstwa (oryg. Little white lies), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2008 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 11).
Exley Helen, Nie pierwsze urodziny, ale i nie ostatnie (oryg. Happy birthday book), il. Sarah Jones, przeł. Beata Śliwińska, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2002.
Ficowski Jerzy, Urodziny motyla, il. Olga Siemaszko, Biuro Wydawnicze „Ruch”, Warszawa 1965.
Fischer Gisela, Beniamin Kwiatek obchodzi urodziny (oryg. Benjamin Blümchen und seine Freunde), przeł. z niem. Maciej G. Witkowski, Zielona Góra 1992.
Francesca Simon, Koszmarny Karolek ma urodziny (Horrid Henry’s Birthday Party), przeł. Maria Makuch, il. Tony Ross, Społeczny Instytut Wydawniczy Znak, Kraków 2010.
Fuentes Carlos, Urodziny, przeł. [z hiszp.] Maria Kaniowa, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1982.
Gładka Urszula, Witaminowe urodziny Agatki, Bartka, Celinki, Darka i Ewuni, Wydawnictwo Poligraf, Brzezia Łąka 2014.
Godani Stefano, Co powiedzieć lub napisać, właściwe słowa na każdą okazję (oryg. Cosa dire e scrivere in ogni occasione), z wł. przeł. Janina Perlin, Warszawa 2004.
GodfreyJani CorkeEstelle, Urodziny dziadka,przeł. Diana Chwała, Wydawnictwo Diecezjalne i Drukarnia, Sandomierz 2011.
Godoś Dariusz, Urodziny Misia, il. Marek Czernek, Kraków 1996.
Gürth Martina, Urodziny sowy, opowieści przy ognisku (oryg. Um acht wird’s Nacht), il. Per-Henrik Gürth, przeł. Magdalena Jałowiec-Sawicka, Jedność, Kielce 2004.
Hathaway Mary, Najlepsze życzenia na twoje urodziny (oryg. Thinking of you on your birthday), il. Bridget Andrews, z jęz. ang. przeł. Krzysztof Siekierski, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1993.
Hathaway Mary, Niech pokój będzie z tobą na twoje urodziny (oryg. Thinking of you on your birthday), il. Bridget Andrews, z jęz. ang. przeł. Krzysztof Siekierski, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1993.
Hathaway Mary, Z miłością na twoje urodziny (oryg. Thinking of you on your birthday), il. Bridget Andrews, z jęz. ang. przeł. Krzysztof Siekierski, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1993.
Hathaway Mary, Z pamięcią o tobie na twoje urodziny (oryg. Thinking of you on your birthday), il. Bridget Andrews, z jęz. ang. przeł. Krzysztof Siekierski, Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1993.
Heuschen Imelda, Urodziny Urwisa (oryg. L’anniversaire de Grosbisou), il. Joëlle Broën, przeł. Ewa Ziółkowska, Warszawa 1994.
Jagiełło Joanna, My birthday/Moje urodziny, Egmont Polska, Warszawa 2012.
Janosch (pseud. Horst Eckert), Wielki bal dla Tygryska. Opowieść o tym, jak Tygrysek pewnego razu obchodził urodziny (oryg. Riesenparty für den Tiger), przeł. Emilia Bielicka, Kraków 2004.
Kamińska Danuta, Urodziny Zuzi i inne wierszyki dla najmłodszych, il. Ewa Mroczek, Wrocław 2006.
Kaniewska Ewa, Urodziny, [w:] Hanna Dobrowolska, Anna Konieczna, Wesoła szkoła. Część 3. Podręcznik, 2 klasa, kształcenie zintegrowane, WSiP, Warszawa 2000, s. 96-97.
Karwan-Jastrzębska Ewa, Jaffy: urodziny kaczorka, Egmont Polska, Warszawa 2011.
Kopała Jarosław, Urodziny Magdy, il. Jarosław Kopała, Kraków 1997.
Landau Irena, Urodziny taty,il. Piotr Parda, Poznań 2005.
Legut-Werecka Lucyna [tekst i il.], Całkiem zwariowane urodziny Piotrka oraz to i owo o Paluch-Rogalskiej, Łodź 2003.
McLean Stuart i Macfarlane Linda, Na urodziny chłopca (oryg. Birthday boy!), il. Caroline Gardner, Helen Exley, przeł. Krzysztof Łapiński, Edycja Świętego Pawła, Częstochowa 2009.
Metz Melinda, Imperium plotki (oryg. Keeping secrets), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2008 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 10). Moost Nele, Urodziny Miłka, il. Michael Schober, przeł. Piotr Legut, Warszawa 2006.
Motylewska Grażyna[il.], Miś zaprasza na urodziny, Wydawnictwo Zielona Sowa, Warszawa 2013.
Nawrath Birgit, Wecker Erika, Zabawy na urodziny (dla dzieci od 3 do 12 lat) (oryg. Kindergeburtstag – einmal anders Spielaktionen für Kinder von 3-12), przekł. z niem. Magdalena Jałowiec-Sawicka, Jedność, Kielce 1999.
Nawrocka Małgorzata, Urodziny księżniczki, il. Marzena Zacharewicz, Biblioteka „Niedzieli”, Częstochowa 2001.
Niemycki Mariusz, Wiadro na urodziny, il. Suren Vardanian, Kraków 2006 (seria: Przypadki Damianka, 8).
Noonan Rosalind, Rozstania i wyzwania (oryg. My best friend’s boy friend), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2007 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 6).
Nowak Ewa, Yellow Bahama w prążki, Jacek Santorski & Co Agencja Wydawnicza, Warszawa 2009.
Ostrowska Marta, Urodziny,il. Marta Ostrowska, Wydawnictwo Zielona Sowa, Warszawa 2013.
Park Barbara, Zuźka D. Zołzik i narodziny wstrętnego Józka (oryg. Junie B. Jones and that meanie Jim’s birthday), przeł. Magdalena Koziej, il. Denise Brunkus, Warszawa 2008.
Patience John, Cudowne urodziny (oryg. A wonderful birthday), il. John Patience, przeł. Katarzyna Dmowska, Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, Ożarów Mazowiecki 2008 [4 książeczki w kartonowym pudełku].
Piekarski Władysław Edward, Wczoraj były moje urodziny, Częstochowa 2002.
Redmond Diane, Urodziny Boba, przeł. Piotr Sokolik, Egmont, Warszawa 2000 (na podstawie serialu telewizyjnego Bob the builder).
Reps Weronika, Urodziny Juliana, oprac. graf. Paulina Skoczylas, Warszawa 2007.
Risco Ellen D., Urodziny Mikiego, il. Diney Storybook Artists & Loter, Inc, przeł. Małgorzata Fabianowska, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2014.
Sadowska Elżbieta, Urodziny lalki, Elan, Białystok 2007.
Schneider Liane, Zuzia obchodzi urodziny (oryg. Conni hat Geburtstag!), il. Eva Wenzel-Bürger, przeł. Emilia Kledzik, Media Rodzina, Poznań 2010.
Senate Melissa, Ty, ja i gwiazdy (oryg. Starring, you and me), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2007 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 5).
Skwark Dorota, Moje czwarte urodziny, il. Aleksandra Makowska, Jedność, Kielce 2007.
Skwark Dorota, Moje trzecie urodziny, [il. Aleksandra Makowska], Jedność, Kielce 2006.
Skwark Dorota, Urodziny jelonka, il. Dorina Maciejewska, Kraków 2007.
Słoń Benjamin, urodziny Beniamina (oryg. Hat geburstag) [tekst na podst. słuchowiska autorstwa Elfie Donnelly], G + J Gruner + Jahr Polska, Warszawa 2009 [kolekcja „Rodzice”, t. 7].
Stadler Veronika, Dekorowanie ciast. Niezwykłe wypieki na dziecięce urodziny, imieniny i inne okazje (oryg. Kinder Geburstags Kuchen), z niem. przeł. Urszula Szymanderska, Warszawa 2005.
Stanecka Zofia, Basia i urodziny w muzeum, il. Oklejak Marianna, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2014.
Talkingot Bruce, Urodziny Puchatka (oryg. Happy Birthday, Pooh!), il. John Kurtz, przeł. Marek Karpiński, Egmont, Warszawa 2000.
Tellegen Toon, Urodziny prawie wszystkich (oryg. De verjaardag van alle anderen), z jęz. niderlandzkiego przeł. Jadwiga Jędryas, il. Ewa Stiasny, Dwie Siostry, Warszawa 2014.
Todd Michelle [tekst i il.], Urodziny wróżki wisienki (Cupcake Fairies. Fairy cherry’s adventure), przeł. Katarzyna Dmowska, Wydawnictwo Olesiejuk, Ożarów Mazowiecki 2012.
Urodziny (oryg. Piñata party, b.a.,wyd. Disney), przeł. Zuzanna Naczyńska, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2011.
Urodziny,pomysł i il. Lawry Taylor, przeł. Agnieszka Ostrowska (oryg. Alles dreht sich um die Geburtstagparty), Wydawnictwo Olesiejuk, Ożarów Mazowiecki 2013.
Urodziny Boba (oryg. Bob’s birthday, z serii Bob Budowniczy), [red. Bożena Hulewicz], Egmont Polska, Warszawa 2011.
Urodziny Księżyca (oryg. L’anniversaire de la lune, b.a.), przeł. z fr. Zofia Beszczyńska, Warszawa 1991.
Urodziny Ogórka (oryg. Unterwegs mit Bob und Baggi, z serii Bob Budowniczy), przeł. Iwona Zimnicka, Egmont Polska, Warszawa 2008.
Urodziny Puchatka (oryg. Anniversaire de Winnie), przeł. Małgorzata Fabianowska, Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2011 (na podstawie Winnie the Pooh A.A. Milne i E.H. Shepard).
Urodziny w ZOO. Historyjka z naklejkami, Grafag – Agencja Wydawnicza, Warszawa 2009.
Veronelli Elisa, Moje 16. urodziny (oryg. Ricomincio da 16, 1990), przekł. Joanna Curyło, eSPe, Kraków 2008.
Walters Jennie, Urodziny Karoliny (oryg. Caz’s birthday blues), il. Jessie Eckel, przeł. Katarzyna Ciążyńska, Warszawa 2002.
Weninger Brigitte, Roehe Stephanie, Miko ma urodziny (oryg. Hurra, Geburtstag), przeł. Ewelina Herka, Wydawnictwo MD Monika Duda, Kielce 2009.
Wezwałem cię po imieniu,biblijne życzenia na urodziny dziecka i chrzest (oryg. Ich habe dich bei deinem Namen gerufen), [wybór tekstów Christiane Herrlinger, Mathias Jeschke], il. Mats Bergen, Edycja Św. Pawła, Częstochowa 2002.
Wierzchowska Barbara, Urodziny marchewki, Kraków 2005.
Wilde Oskar, Urodziny infantki (oryg. Birthday of the Infanta), przeł. M. Feldmanowa, [w:] idem, Bajki, przeł. Ewa Berberyusz, Maria Feldmanowa, Włodzimierz Lewik, Warszawa 1988, s. 67 (całość: s. 49-67).
Wilkońska Joanna, Urodziny Basi, il. Piotr Warisch, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011.
Willard Eliza, Książę ze śnieżnej bajki (oryg. Dream holiday), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2008 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 12).
Willard Eliza, Link do serca (Cross our hearts), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2007 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 8).
Willard Eliza, Szkolna swatka (oryg. Playing game), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2007 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 7).
Willard Eliza, Życie jak film (oryg. All that glitters), przeł. Małgorzata Fabianowska, Warszawa 2008 (na podstawie serialu telewizyjnego Michaela Swerdlicka 16. urodziny Mary-Kate i Ashley to będzie impreza!, t. 9).
Wilson Jacqueline, Urodziny Daisy (oryg. Sleepovers), przeł. Renata Kopczewska, il. Nick Sharratt, Poznań 2006.
Woldańska-Płocińska Aleksandra [tekst i il.], Drugie urodziny prosiaczka, Wydawnictwo Czerwony Konik, Kraków 2012.
Wójcik Joanna, Urodziny krasnoludka, il. Joanna Wójcik, Kraków 1996.
Wyślę przed tobą mojego anioła. Biblijne życzenia na urodziny (oryg. Ich sende einen Engel vor dir Her), [wybór tekstów Christiane Herrlinger, Mathias Jeschke], il. Mats Bergen, Edycja Św. Pawła, Częstochowa 2002.
Yaconelli Mike, Na twoje urodziny (oryg. For your birthday),przeł. Beata Śliwińska, Edycja Św. Pawła, Częstochowa 1999.
Zając Renata, Urodziny sówki Leny, [il. Ryszard Stosur], Wydawnictwo WAM, Kraków 2007.
Zarawska Patrycja, Urządzamy urodziny, Wydawnictwo Debit, Bielsko-Biała 2011.
Zeman Bogusław SSP, Wyprawa Bombika, Edycja Św. Pawła, Częstochowa 2002.
LITERATURA PSYCHOLOGICZNA, ANTROPOLOGICZNA, HISTORYCZNA
Farnicka Marzanna, Liberska Hanna, Wizja własnego życia i rytuały rodzinne wskazywane jako życiowe źródła, „Rocznik Lubuski” 2013, t. 39, cz. 2: Pedagogika społeczna na rzecz społeczności lokalnych, s. 215-225.
Farnicka Marzanna, Sałatka Tomasz, Rytuały religijne w życiu młodzieży, „Studia Paradyskie” 2013, t. 23, s. 43-57.
Grzywocz Krzysztof ks., Uczucia niekochane, „Zeszyty Formacji Duchowej” 2008, nr 41.
Les lieux de mémoire, sous la direction de P. Nora, t. 1, Paris 1984.
Linton Ralph i Adelin, The Lore of Birthdays, Nowy Jork 1952.
Nadolski Bogusław, Imieniny i urodziny w tradycji chrześcijańskiej Europy, Księgarnia św. Wojciecha, Poznań 2007.
FILMY I SŁUCHOWISKA
Chotomska Wanda (opowiada), Martynka ma urodziny, na podstawie książki Gilberta Delahaye’a i Marcela Marliera Martine fête son anniversaire (il. Marcel Marlier), Poznań 2002.
Dzieci z Bullerbyn (szw. Alla vi barn i Bullerbyn), reż. Lasse Hallström, 1986.
You’re invited to Mary-Kate and Ashley’s, seria 10 półgodzinnych odcinków wideo, 1995-2000.
Kłamca, kłamca (ang. Liar Liar), reż. Tom Shadyac, 1997.
Ledwig Alfred, Urodziny Toli, Delta, Kraków 1997 (Przygody Bolka i Lolka).
Notting Hill, reż. Roger Michell, 1999.
Rodzinka.pl, reż. Patrick Yoka, odc. 31, Urodziny Kacpra, 2012.
Szósty zmysł (ang. The Sixth Sense), reż. Night M. Shyamalan, 1999.
The Adventures of Mary-Kate and Ashley, seria 11 półgodzinnych odcinków wideo, 1994-2001.
Urodziny Kłapouchego, przeł. Tomasz Kłoszewski, Egmont Polska, Warszawa 1998 (seria: Based on the „Winnie the Pooh” Works – Kubuś Puchatek, „Tyci Tyci” 1998, nr 5, Walt Disney Company).
Wilbur chce się zabić (ang. Wilbur Wants to Kill Himself), scen. i reż. Lone Scherfig, 2002.
WEBOGRAFIA
http://pl.wikipedia.org/wiki/Urodziny [dostęp: 15.11.2014].
Marek Nowacki OSPPE, Urodziny, czy imieniny?, z: http://www.mati.com.pl/paulini3/index.php?strona,doc,pol,dusz_lit,1456,0,685,1,1456,ant.html [dostęp: 15.11.2014].
Strona autorska. anta. ©2007 all rights reserved, http://www.urodziny.swieta.biz [dostęp: 15.11.2014].
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2015 Dorota Kulczycka
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
