Sienkiewicz – interpretative disputes (up to the jubilee year 1900)

Authors

DOI:

https://doi.org/10.34768/fp2017a12

Keywords:

positivism, conservatism, historical novel, historical truth, identity

Abstract

Almost at the beginning of Sienkiewicz’s career he was thought to be a controversial writer. First controversy appeared in connection with a story entitled Charcoal Sketches [Szkice węglem] and their fundamental assumptions. Author himself was sure the reaction would be strong but he did not excpect it from positivist critics. Nevertheless, the attack published in “Weekly Review” [„Przegląd Tygodniowy”] met not only Bolesław Prus’ but also Aleksander Świętochowski’s objections. Such an attitude of the latter towards Sketches encouraged Sienkiewicz to another project – writing a series of a similar pamphlet tone, but he resigned from this idea. Next dispute – much broader – aroused because of issuing the first historical novel With Fire and Sword [Ogniem i mieczem] by Sienkiewicz. The debate revealed distinctly contrary opinions between ideological wings – conservatist and positivist ones. Two great debates came out: by Stanisław Tarnowski and Bolesław Prus. As a matter of fact this dispute expressed the essential differences of views on the Sienkiewcz’s masterpiece and formed a stereotype in a process of his output evaluation, which the later critics first of all refered to. Since that time the extreme poles of the attitude towards Sienkiewicz have fluctuated from worship to anathema. The novelist himself attempted to neutralize any controvercies by specyfying his ideological-artistic position as antidoctrinal one (in a letter to Stanisław Witkiewicz). Another controversy was marked at the beginning of XX century, during the jubilee of Sienkiewicz’s 25 years writing activity celebration and also afterwards. In the “Voice” [“Głos”], the first opinions criticizing the whole of Sienkiewicz’s works appeared. Stanisław Brzozowski’s essays became the most famous. Completely different notes were presented by Sienkiewicz’s admirers with Józefat Nowiński at the head. Why did Sinkiewicz stimulate his adherents? What aroused criticism and, on the other hand, apotheosis? One of the most important problems seems to be Sienkiewicz’s impact on identity precesses. As Józef Chałasiński claimed, Sienkiewicz created a stable nobility ethos of Polish inteligentsia. Therefore, the dispute about the writer is a dispute over the genealogy of Polish intelligentsia and the vision of the national past. However, there is one more question – does it correspond with images beeing evoked by the works of the writer?

Downloads

Download data is not yet available.

Author Biography

  • Tadeusz Bujnicki, University of Warsaw, Faculty of Artes Liberales
    Born in 1933 in Vilnius, historian of Polish literature, professor emeritus of the Jagiellonian University. Currently employed at the University of Warsaw, head of the Research Project: "Henryk Sienkiewicz. Presence in 20th-century Polish culture. Polishness and modernity. Reception and new readings". Author of 14 books and about 300 treatises and articles. Researcher of Henryk Sienkiewicz's work and the 20th-century historical novel, literary culture of the borderlands, and trends in left-wing literature.

References

LITERATURA CYTOWANA

Alf Omega, Listy pustelnika z Chmielnej ulicy, „Echo” 1877, nr 81.

Baronowa XYZ, Towarzystwo Warszawskie. Listy do przyjaciółki, t. 2, Kraków 1887.

Brzozowski S., I smutek tego wszystkiego…, Henryk Sienkiewicz i jego stanowisko w literaturze współczesnej, Współczesna powieść polska [w:] idem, Eseje i studia o literaturze, wybór, wstęp i oprac. H. Markiewicz, t. 1, BN I, nr 258, Wrocław1990.

Brzozowski S., Współczesna powieść polska, Stanisławów 1906.

Bujnicki T., Pozytywista Sienkiewicz. Linie rozwojowe pisarstwa autora „Rodziny Połanieckich”, Kraków 2007.

Bujnicki T., Szkice, których nie było, [w:] Sienkiewicz z innej strony, red. J. Axer, T. Bujnicki, Warszawa 2015.

Chałasiński J., Społeczna genealogia inteligencji polskiej, Warszawa 1946.

Chmielowski P., Pisma krytycznoliterackie, oprac. H. Markiewicz, t. 1, Warszawa 1961.

Chmielowski P., Zarys najnowszej literatury polskiej (1864-1897), Kraków-Petersburg 1898.

Echa warszawskie, „Przegląd Tygodniowy” 1877, nr 4.

Falkowski Z., Przede wszystkim Sienkiewicz, Warszawa 1959.

Hendzel W., „Piękna, szumna, polotna i jaskrawa legenda”. Twórczość Henryka Sienkiewicza w publicystyce literackiej warszawskiego „Głosu” [w:] Złota księga. Ścieżkami współczesnego literaturoznawstwa i językoznawstwa, red. S. Gajda, Opole 2001.

Kronika miesięczna, „Ateneum” 1879, t. 2.

Nałkowski W., Sienkiewicziana, [w:] idem, Pisma społeczne, Warszawa 1951.

Nowiński J., Sienkiewicz, Warszawa 1901.

Papée S., Sienkiewicz wielki czy mały?, Kraków 1948.

Prus B., „Ogniem i mieczem” – powieść z lat dawnych Henryka Sienkiewicza, „Kraj” 1884.

Prus B., Kronika miesięczna, „Ateneum” 1877, t. 2.

Przegląd literatury. „Szkice węglem” Litwosa, „Przegląd Tygodniowy” 1877, nr 10.

Sienkiewicz H., Listy, t. 1, cz. 2, oprac. J. Krzyżanowski, M. Bokszczanin, Warszawa 1977; Listy, t. 3, cz. 1, oprac. M. Bokszczanin, Warszawa 2007; Listy, t. 3, cz. 2, oprac. M. Bokszczanin, Warszawa 2007; Listy, t. 5, cz. 2, oprac. M. Bokszczanin, Warszawa 2009.

Sienkiewicz H., Mieszaniny literacko-artystyczne, Dzieła, wydanie zbiorowe pod red. J. Krzyżanowskiego, t. 50, Warszawa 1950.

Sztachelska J., Zabijanie klasyków, Białystok 2015.

Szweykowski Z., „Ogniem i mieczem” a krytyka pozytywistyczna, [w:] idem, Trylogia Sienkiewicza i inne szkice o twórczości pisarza, Poznań 1973, s. 107.

Świętochowski A., Henryk Sienkiewicz (Litwos), „Prawda” 1884.

Świętochowski A., Wybór pism krytycznoliterackich, wyb. S. Sandler, wstęp i przypisy M. Brykalska, Warszawa 1973.

Tarnowski S., Z najnowszych powieści polskich [I]. Cytat za: idem, O literaturze polskiej XIX wieku, wyb. i oprac. H. Markiewicz, Warszawa 1977, s. 699.

Tarnowski S., Z najnowszych powieści polskich [II]. Henryka Sienkiewicza „Ogniem i mieczem”, [w:] idem, O literaturze polskiej XIX wieku, s. 773-774.

Trylogia Henryka Sienkiewicza. Studia, szkice, polemiki, oprac. T. Jodełka, Warszawa 1962.

Witkiewicz S., Juliusz Kossak, Lwów 1906.

Wyka K., O sztuce pisarskiej Sienkiewicza, [w:] Henryk Sienkiewicz. Twórczość i recepcja światowa, red. K. Wyka, M. Rydlowa, Kraków 1968.

Downloads

Published

2017-12-19

How to Cite

Bujnicki, Tadeusz. “Sienkiewicz – Interpretative Disputes (up to the Jubilee Year 1900)”. Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego, vol. 3, Dec. 2017, pp. 229-43, https://doi.org/10.34768/fp2017a12.

Similar Articles

11-20 of 44

You may also start an advanced similarity search for this article.