Pochlebstwo – nadużycie języka i trucizna wzajemnych relacji. Perspektywa średniowieczna
DOI:
https://doi.org/10.61827/fp2025a1Słowa kluczowe:
pochlebstwo, kłamstwo, zwodzenie, fałsz, spryt, zmienność, trucizna duchowaAbstrakt
Pochlebstwo (łac. adulatio), zwłaszcza w okresie średniowiecza, było przedmiotem wielorakich i wnikliwych analiz, które mimo pewnych różnic w jego rozumieniu, jednogłośnie postrzegały je jako poważne wykroczenie moralne, burzące relacje międzyludzkie. Pod wpływem tych idei Dante w Boskiej komedii dokonał modyfikacji tradycyjnej doktryny siedmiu wad głównych, włączając do nich właśnie pochlebstwo i proponując dotkliwe kary dla grzeszników, którzy nim się posługiwali. Niestety, żyjemy w czasach, gdy pochlebstwo nie spotka się z adekwatną oceną moralną, a tym samym zatruwa relacje międzyludzkie, degradując przy tym wychowanie, politykę, kulturę. Warto więc sięgnąć do myślicieli średniowiecznych, aby zdać sobie sprawę z tego, że chodzi o zagadnienie rzeczywiście doniosłe ze społecznego punktu widzenia.
Pobrania
Bibliografia
Królikowski J., Pochlebstwo – nadużycie języka i trucizna wzajemnych relacji. Perspektywa średniowieczna, "Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego" 2025, nr 11, https://doi.org/10.61827/fp2025a1.
Alan z Lille, Liber de planctu naturae, wyd. N.M. Häng, „Studi Medievali” 1978 (19).
Alan z Lille, Summa de arte praedicatoria: PL 210.
Aleksander z Hales, Summa theologiae, t. 3, Romae 1948.
Alkuin, Epistula 73 ad Calvinum Presbyterum: PL 100.
Augustyn, Enarrationes in Psalmos: CCL 38, 39 i 40.
Bernard z Clairvaux, De triplici custodia manus lingua et cordis. Sermo 17, [w:] S. Bernardi Opera, wyd. J. Leclercq, H.M. Rochais, C.H. Talbot, t. 6/1, Romae 1970.
Bernard z Clairvaux, Epistula 78 ad Sugerium Abbatem Sancti Dionysii, [w:] S. Bernardi Opera, wyd. J. Leclercq, H.M. Rochais, t. 7, Romae 1974.
D’Alverny M.Th., Alain de Lille. Alain de Lille. Textes inédits, avec une introduction sur sa vie et ses œuvres, Paris 1965.
Dante Alighieri, Boska Komedia [Piekło], przeł. E. Porębowicz, Warszawa 1990.
Gilbert z Tournai, Eruditio regum et principium, wyd. A. de Poorter, Louvain 1914.
Grzegorz Wielki, Moralia. Komentarz do Księgi Hioba, t. 4: Księgi XVII-XXII, przeł. E. Buszkiewicz, A. Wilczyński (Źródła Monastyczne, 63), Kraków 2013.
Henryk z Suzy, Summa aurea, Venetiis 1574 [reprint: Torino 1963].
Hieronim, Epistula 148 ad Celantiam: CSEL 56.
Jakub z Vitry, Sermones vulgares. Ex sermone 56 ad Mercatorem et compsores, [w:] J.B. Pitra, Analecta Novissima Spicilegii Solesmnensis, altera continuatio, t. 2, Paris 1888.
Jan z Limoges, Morale somnium Pharaonis, [w:] Opera omnia, wyd. C. Horvath, t. 1, Veszprém 1932.
Jan z Salisbury, Policratici sive de nugis curialium et vestigiis philosophorum libri VIII, wyd. C.C.I. Webb, t. 1, London-Oxford 1909.
Langton S., De decem plagi, [w:] Selected Sermons of Stephen Langton, wyd. P. Barzillay Roberts, Toronto 1980.
Neckham A., De naturis rerum, wyd. T. Wright (Rerum Britannicum Medii Aevi Scriptores, 34), London 1863 [reprint: Nendeln (Liect.) 1967].
Peraldus W., Summa virtutum ac vitiorum, Paris 1668.
Piotr Kantor, Verbum abbreviatum: PL 205.
Piotr Kantor, Summa de sacramentis et animae consilii, wyd. J.A. Dugauquier, t. 2, Louvain-Lille 1954.
Pseudo-Bonawentura, Speculum conscientiae (Speculum animae), [w:] S. Bonaventurae opera omnia, t. 8, Romae 1898.
Pseudo-Piotr z Blois, „Quales sunt”: PL 207.
Rajmund z Peñafort, Summa de poenitentia et matrimonio, cum glossis Joannis de Friburgo, Roma 1603.
Robert z Courson, Summa, wyd. częściowe, V.L. Kennedy, Robert Courson on Penence, „Medieval Studies” 1945 (7).
Robert z Flamborough, Liber poenitentialis, wyd. J.J.F. Tirth, Toronto 1971.
Robert Grossatesta, De confessione [Robert Grosseteste Treatise on Confession ‘Deus est’], wyd. S. Wenzel, „Franciscan Studies” 1970 (30).
Tomasz z Akwinu, Summa theologiae.
Türk E., Nugae curialium. Le règne d’Henry II Plantagenêt et l’éthique politique, Genève 1977.
Wilhelm z Auxerre, Summa Aurea, wyd. J. Ribaillier, t. 2, Paris-Grottaferrata 1982.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2025 Janusz Królikowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
