The memory of the youth. On the meanings of the proverb ‘the old woman recalled the evening of the virgins’ in Eliza Orzeszkowa’s works
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2015a12Keywords:
Orzeszkowa, proverb, linguistic picture of the world, evaluation, the youth, the old ageAbstract
The subject of the article is a linguistic and literary historical analysis of the proverb ‘The old woman recalled the evening of the virgins’ included in Eliza Orzeszkowa’s writings. The first part of the work is devoted to linguistic analysis of the abovementioned proverb. The analysis confirms that its main goal is an expression of emotions associated with awareness of passing of life. Lexis and phraseology connected with youth, passing away of the time and the old age become the exponent of general truth on the essence of human existence, and the proverb itself should be treated as the expression of passing away experience that reflects eternal and infinite human longing for happiness. In the second part of the paper the analysis undertakes features and functions of the proverb in Eliza Orzeszkowa’s selected works: Lowlands [Niziny], By the Niemen [Nad Niemnem] and Mary Rose [Panna Róża]. On their basis one may infer the process of universalisation of the studied proverb within the works of the authoress. The writer draws the proverb from Belarusian folk, and as the time went by, separated its meaning from the original context, giving the saying universal meaning.
Downloads
References
LITERATURA CYTOWANA
Antynomie wartości. Problematyka aksjologiczna w językoznawstwie, red. A. Oskiera, Łódź 2007.
Bachórz J., Wstęp [w:] E. Orzeszkowa, Nad Niemnem, oprac. J. Bachórz, t. I, Wrocław 2009.
Bujak-Lechowicz J., Jak wygląda i zachowuje się człowiek szczęśliwy, [w:] Wyrażanie emocji, red. K. Michalewski, Łódź 2006.
Burszta W., Starość w kulturze, [w:] Profile starości, red. L. Leońska, Z. Woźniak, Poznań 2000.
Butler D., Grupa semantyczna przymiotników o znaczeniu ‘związany z radością’, „Prace Filologiczne” 1977, t. XXVII.
Czas – język – kultura. „Język a Kultura”, t. 19, red. A. Dąbrowska, A. Nowakowska, Wrocław 2006.
Czas w kulturze i języku, red. J. Arabski, E. Borkowska, A. Łyda, Katowice 2005.
Czeczot J., Piosnki wieśniacze znad Niemna i Dźwiny, niektóre przysłowia i idiotyzmy w mowie sławiano-krewickiej z postrzeżeniami nad nią uczynionymi, Wilno 1846.
Data K., W jaki sposób językoznawcy opisują emocje?, [w:] Uczucia w języku i w tekście, „Język a Kultura”, t. 14, red. I. Nowakowska-Kempna, A. Dąbrowska, A. Anusiewicz, Wrocław 2000.
Detko J., Eliza Orzeszkowa, Warszawa 1971.
Dobrzeniecka J., Starzenie się i starość jako treść stereotypów, „Acta Elbingensia”, 2004, t. II.
Dyszak A.S., Powieść Doroty Masłowskiej jako obraz przemian we współczesnej kulturze i współczesnej polszczyźnie, [w:] Przemiany języka na tle przemian współczesnej polszczyzny, red. K. Ożóg, R. Kida-Oronowicz, Rzeszów 2006.
Egzystencjalne doświadczenie starości w literaturze, red. A. Gleń, I. Jokiel, M. Szladowski, Opole 2008.
Estés C. P., Biegnąca z wilkami. Archetyp Dzikiej Kobiety w mitach i legendach, Poznań 2001.
Falkowski S., „Szlagiery” – inaczej, Warszawa 1991.
Fita S., Eliza Orzeszkowa w poszukiwaniu religii, [w:] Problematyka religijna w literaturze pozytywizmu i Młodej Polski. Świadectwa poszukiwań, red. S. Fita, Lublin 1993.
Gacowa H., Bibliografia Literatury Polskiej nowy Korbut, t. 17, vol. II: Eliza Orzeszkowa, Wrocław 1999.
Gołaszewska M., Uroki smutku. Szkic z pogranicza estetyki i filozofii człowieka, Wrocław 1992.
Grzegorczykowi R., O rozumieniu prototypu i stereotypu we współczesnych teoriach semantycznych, [w:] Stereotyp jako przedmiot lingwistyki. Teoria, metodologia, analizy empiryczne, „Język a Kultura”, t. 12, red. J. Anusiewicz, J. Bartmiński, Wrocław 1998.
Guardini R., O sensie melancholii, Poznań 2009.
Jędrzejko E., Nowakowska-Kempna I., O uczuciach i ich objawach w aspekcie semantyki leksykalnej, „Przegląd Humanistyczny” 1985, nr 7/8.
Karwatowska M., Uległa, podporządkowana, piękna, czyli stereotyp kobiety dawniej i dziś, [w:] Dialog kultur w edukacji, red. B. Myrdzik, M. Karwatowska, Lublin 2009.
Kłosiński K., „Mimesis” w chłopskich powieściach Orzeszkowej, „Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach” nr 1129, Katowice 1990.
Kłosiński K., Folklor białoruski w powieściach chłopskich Orzeszkowej, „Prace Monograficzne”, t. 107: W świecie Elizy Orzeszkowej, red. H. Bursztyńska, Kraków 1990.
Komputerowy słownik języka polskiego, Warszawa 2000. Łukaszewski W., Starość wobec młodości, [w:] Strategia życia, red. B. Suchodolski, Wrocław 1983.
Majewski J., Stary człowiek i jego cierpienia, „Więź” 1999, nr 8.
Mazur A., Pod znakiem Saturna: topika melancholii w późnej twórczości Elizy Orzeszkowej, Opole 2010.
Narbutt T., Dzieje starożytne narodu litewskiego, t. 1: Mitologia litewska, Wilno 1835.
Nawrocka S., Patrząc na starość w filmie „Pora umierać” Doroty Kędzierzawskiej, [w:] Patrząc na starość, red. H. Jakubowska, A. Raciniewska, Ł. Rogowski, Poznań 2009.
Niewiara A., Starość starości, czyli wstęp filologiczny, [w:] Starość. Wybór materiałów z VII konferencji pracowników naukowych i studentów, red. A. Dziadek, A. Nawarecki, Katowice 1995.
Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. I: A-J. W oparciu o dzieło Samuela Adalberga oprac. Zespół Redakcyjny pod kierunkiem J. Krzyżanowskiego, Warszawa 1969.
Nowakowska-Kempna I., Język ciała, czy ciało w umyśle, czyli o metaforyce uczuć, [w:] Uczucia w języku i tekście, „Język a Kultura”, t. 14, red. I. Nowakowska-Kempna, A. Dąbrowska, J. Anusiewicz, Wrocław 2000.
Nowakowska-Kempna I., O uczuciach-stanach emocjonalnych. Propozycja analizy semantycznej, „Przegląd Humanistyczny” 1987, nr 3.
O sposobach mówienia o starości. Debata. Analiza. Przykłady, red. B. Szatur-Jaworska, Warszawa 2014.
Orzeszkowa E., Ludzie i kwiaty nad Niemnem, „Wisła”, t. IV, 1890, s. 1-31, [przedruk w:] eadem, Pisma zebrane, red. J. Krzyżanowski, t. LII: Drobiazgi, t. II, Warszawa 1952.
Orzeszkowa E., Nad Niemnem, oprac. J. Bachórz, t. I-III, Wrocław 2009.
Orzeszkowa E., Pisma zebrane, red. J. Krzyżanowski, t. I-LII, Warszawa 1947-1953.
Pawełczyńska A., Czas człowieka, Wrocław 1986.
Pędich W., Estetyka starości, „Auxilium Sociale” 2000, nr 3/4.
Potent-Ambroziewicz M., Starość w języku młodzieży współczesnej, Lublin 2013.
Praktyczny słownik współczesnej polszczyzny, red. H. Zgółkowa, t. I-L, Poznań 1994-2005.
Samborska-Kukuć D., „Femina ludens”. Kilka uwag o motywie dobrej pani, [w:] Poznawanie Orzeszkowej. W stulecie śmierci (1910-2010), red. I. Sikora, A. Narolska, Częstochowa-Zielona Góra 2010.
Sawicka J., Stara panna w utworach Orzeszkowej, „Kraj” 1891, nr 50.
Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, t. I-III, Warszawa 1978-1981.
Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. I-XI, Warszawa 1958-1969.
Słownik współczesnego języka polskiego, red. B. Dunaj, t. I-II, Warszawa 1996.
Stachowska I., Aksjologiczne aspekty starości, [w:] Patrząc na starość, red. H. Jakubowska, A. Raciniewska, Ł. Rogowski, Poznań 2009.
Starość jako wyobrażenie kulturowe, red. A. Gomółka, M. Rygielska, Katowice 2013.
Starość. Wybór materiałów z VII Konferencji Pracowników Naukowych i Studentów Instytutu Nauk o Literaturze Polskiej Uniwersytetu Śląskiego, red. A. Nawarecki, A. Dziadek, Katowice 1995.
Tokarski R., Słownictwo jako interpretacja świata, [w:] Współczesny język polski, red. J. Bartmiński, Lublin 2001.
Uniwersalny słownik języka polskiego, red. S. Dubisz, t. I-VI, Warszawa 2003.
Wolny M., Językowy obraz starości ludzi i zwierząt w polszczyźnie, [w:] Opozycja homo-animal w języku i kulturze. „Język a Kultura”, t. 15, red. A. Dąbrowska, Wrocław 2003.
Downloads
Published
Issue
Section
Categories
License
Copyright (c) 2015 Monika Kaczor, Aneta Narolska
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Copyrights (a). In principle, authors who are not employed by the University of Zielona Góra retain the copyright, including publishing rights to the articles, without restrictions.
Copyrights (b). In principle, authors who are employed by the University of Zielona Góra, do not retain the copyright, including publishing rights to the articles. In such cases the copyright holder is the University of Zielona Góra.
