Nazwy własne jako nośnik wartościowania i emocjonalności w listach Joachima Lelewela

   106

Autor

Słowa kluczowe   

Abstrakt   

Przedmiotem artykułu są zagadnienia związane z tekstowymi użyciami propriów jako nośników wartościowania i emocjonalności w listach Joachima Lelewela adresowanych do krewnych oraz przyjaciół i znajomych. Eksplicytnymi wykładnikami funkcji emotywno-ekspresywnej są odpowiednio nacechowane formanty słowotwórcze oraz morfemy fleksyjne. Emotywizację i aksjologizację sygnalizują ponadto nazwy własne umiejscowione w sąsiedztwie określeń wartościujących. Kontekstualnemu uwartościowaniu propriów służą między innymi wypowiedzi wykrzyknikowe, powtórzenia i nagromadzenie onimów. Wyraźnym sygnałem subiektywizacji wypowiedzi są nazwy własne w użyciu metaforycznym i metonimicznym oraz onimy wpisane w strukturę porównania. Niekiedy nośnikiem emocjonalności i wartościowania może być znaczenie asocjacyjne propriów.

Liczba wyświetleń   

2023

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Biogram autora   

Violetta Jaros, Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy im. Jana Długosza w Częstochowie

Doktor habilitowany, profesor uczelni w Instytucie Językoznawstwa Uniwersytetu Humanistyczno-Przyrodniczego im. Jana Długosza w Częstochowie. Zainteresowania naukowe: onomastyka (antroponimy, chrematonimy, urbano­nimy), socjolingwistyka (język CB-radiowy kierowców), stylistyka (m.in. idiolekt i idio­style Joachima Lelewela). Autorka monografii: Współczesne nazwiska mieszkańców gminy Mykanów (Częstochowa 2009), Przezwiska ludowe mieszkańców dawnego powiatu często­chowskiego (Częstochowa 2012), Studia nad językiem i stylem pism naukowych Joachima Lelewela (Częstochowa 2015).

Bibliografia   

Źródła

Listy emigracyjne Joachima Lelewela, wyd. i wstęp H. Więckowska, t. I (1831-1835), PAU, Kraków 1949 – LP I.
[Google Scholar]

Listy emigracyjne Joachima Lelewela, wyd. i wstęp H. Więckowska, t. II (1836-1841), PAU, Kraków 1949 – LP II.
[Google Scholar]

Listy emigracyjne Joachima Lelewela, wyd. i wstęp H. Więckowska, t. III (1842-1848), PAU, Kraków 1952 – LP III.
[Google Scholar]

Listy emigracyjne Joachima Lelewela, wyd. i wstęp H. Więckowska, t. IV (1849-1861), Ossolineum, Wrocław-Kraków 1954 – LP IV.
[Google Scholar]

Listy emigracyjne Joachima Lelewela, wyd. i wstęp H. Więckowska, t. V (1831-1860), Ossolineum, Wrocław-Kraków 1956 – LP V.
[Google Scholar]

Listy Joachima Lelewela. Oddział pierwszy. Listy do rodzeństwa pisane, t. 1, Poznań 1878 – LR I.
[Google Scholar]

Listy Joachima Lelewela. Oddział pierwszy. Listy do rodzeństwa pisane, t. 2, Poznań 1879 – LR II.
[Google Scholar]

Opracowania

Awdiejew A., Pragmatyczne podstawy interpretacji wypowiedzi, Kraków 1987.
[Google Scholar]

Cieślikowa A., Metody w onomastycznych badaniach różnych kategorii nazw własnych, „Onomastica” 1996, nr 41.
[Google Scholar]

Cieślikowa A., Nazwy własne w różnych gatunkach tekstów, [w:] Onomastyka literacka, red. M. Biolik, Olsztyn 1993.
[Google Scholar]

Dereń B., Pochodne nazw własnych w słowniku i tekście, Opole 2005.
[Google Scholar]

Długosz-Kurczabowa K., Apelatywizacja biblijnych nazw własnych w języku polskim, Wrocław-Warszawa-Kraków 1990.
[Google Scholar]

Dobrzyńska T., Nazwy własne w użyciach tropicznych: casus antonomazji, [w:] Studia o tropach II, red. T. Dobrzyńska, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992.
[Google Scholar]

Górny H., Nazwy własne w piśmiennictwie pamiętnikarskim XIX wieku. Perspektywa tekstologiczno funkcjonalna, Kraków 2013.
[Google Scholar]

Grabias S., Ekspresywność w strukturze znaczeniowej wypowiedzi, wyrazów i formantów, „Poradnik Językowy” 1980, z. 9-10.
[Google Scholar]

Grabias S., Język w zachowaniach społecznych, Lublin 1994.
[Google Scholar]

Grabias S., O ekspresywności języka. Ekspresja a słowotwórstwo, Lublin 1981.
[Google Scholar]

Grzesiuk A., Składnia wypowiedzi emocjonalnych, Lublin 1995.
[Google Scholar]

Handke K., Język familijny, [w:] K. Handke, Socjologia języka, Warszawa 2008.
[Google Scholar]

Handke K., Nazewnictwo jako narzędzie ekspresji, [w:] Onomastyka literacka, red. M. Biolik, Olsztyn 1993.
[Google Scholar]

Handke K., Polski język familijny, Warszawa 1995.
[Google Scholar]

Jaros V., Nazwy maskujące w emigracyjnych listach Joachima Lelewela pisanych do przyjaciół i znajomych, „Język Polski” 2017, z. 3.
[Google Scholar]

Kaleta Z., Teoria nazw własnych, [w:] Polskie nazwy własne. Encyklopedia, red. E. Rzetelska-Feleszko, Kraków 2005.
[Google Scholar]

Kałkowska A., Struktura składniowa listu, Wrocław 1982.
[Google Scholar]

Kosyl C., Forma i funkcja imion osobowych we współczesnej polszczyźnie, [w:] C. Kosyl, Forma i funkcja nazw własnych, Lublin 1983.
[Google Scholar]

Kosyl C., Nazwy własne w prozie Jarosława Iwaszkiewicza, Lublin 1992.
[Google Scholar]

Lakoff G., Johnson M., Metafory w naszym życiu, przeł. T.P. Krzeszowski, War-szawa 1988.
[Google Scholar]

Laskowska E., Wartościowanie w języku potocznym, Bydgoszcz 1992.
[Google Scholar]

Lubaś W., Polskie gadanie. Podstawowe cechy i funkcje potocznej odmiany polszczyzny, Opole 2003.
[Google Scholar]

Lubaś W., Typ kontaktu językowego a wariantywność nazw własnych we współczesnej polszczyźnie, „Prace Językoznawcze” 1978, t. 4: Onomastyka.
[Google Scholar]

Markowski A., Polszczyzna końca XX wieku, Warszawa 1992.
[Google Scholar]

Niewiara A., Polskie stereotypy narodowe w świetle badań diachronicznych, „LingVaria” 2010, t. V, nr 2.
[Google Scholar]

Przybylska R., Wstęp do nauki o języku polskim, Kraków 2003.
[Google Scholar]

Puzynina J., Język wartości, Warszawa 1992.
[Google Scholar]

Puzynina J., Słowo – wartość – kultura, Lublin 1997.
[Google Scholar]

Rutkowski M., Nazwy własne w strukturze metafory i metonimii. Proces deonimizacji, Olsztyn 2007.
[Google Scholar]

Rutkowski M., Problem funkcji nazw własnych w onomastyce. Przegląd stano-wisk, „Conversatoria Linguistica” 2010, R. IV.
[Google Scholar]

Sarnecka A., Matuszka – (nie tylko) żona prawosławnego duchownego, „Język. Tożsamość. Religia” 2019, nr 2 (20).
[Google Scholar]

Sarnowski M., Deminutivum jako znak ironii, [w:] Język a kultura, t. 3: Wartości w języku i tekście, red. J. Puzynina, J. Anusiewicz, Wrocław 1991.
[Google Scholar]

Skubalanka T., O ekspresywności języka, „Annales UMCS” 1972, sectio F, vol. XXVII.
[Google Scholar]

Szewczyk Ł.M., Nazewnictwo literackie w twórczości Adama Mickiewicza, Byd-goszcz 1993.
[Google Scholar]

Śliwiński A., Joachim Lelewel. Zarys biograficzny lata 1786-1831, Warszawa 1918.
[Google Scholar]

Warchala J., Kategoria potoczności w języku, Katowice 2003.
[Google Scholar]

Wejland A.P., Obrazy grup społecznych. Studium metodologiczne, Warszawa 1991.
[Google Scholar]

Wieczorek I., Strachy na Lachy. Nazewnicze komponenty przysłów i frazeologi-zmów, Poznań 2016.
[Google Scholar]

Wierzbicka A., Praktyczna stylistyka, Warszawa 1969.
[Google Scholar]

Wilkoń A., Nazewnictwo w utworach Stefana Żeromskiego, Wrocław 1970.
[Google Scholar]

Podgląd   

Pobrania

Opublikowane

18.12.2021

Jak cytować

Jaros, V. „Nazwy własne Jako nośnik wartościowania I emocjonalności W Listach Joachima Lelewela”. Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego, t. 7, grudzień 2021, s. 79-94, doi:10.34768/fp2021a3.