„Daj Boże Oświecenie w Polsce!”. Określenia Boga w pierwszym roczniku czasopisma „Monitor”

   58

Autor

Słowa kluczowe   

Abstrakt   

W artykule przedstawiono określenia Boga obecne w czasopiśmie „Monitor” w 1765 roku. Periodyk, propagując hasła oświeceniowe, nie podważał wiary w Boga. Pojawiają się w nim określenia Boga jako stworzyciela (Stwórca), władcy (Pan Najwyższy, Pan Zastępów), opiekuna (Opatrzność) i sędziego (wyrok boski, boski urząd sądzenia). Także skonwencjonalizowane zwroty (uchowaj Boże, daj Boże) odzwierciedlają religijny światopogląd redaktorów bądź korespondujących z nimi czytelników „Monitora”.

Liczba wyświetleń   

2022

Dane do pobrania nie są jeszcze dostępne.

Biogram autora   

Joanna Gorzelana, Uniwersytet Zielonogórski

Adiunkt w Zakładzie Stylistyki Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Zielonogórskiego. W pracy badawczej zajmuje się m.in. stylistyką tekstów religijnych epoki oświecenia oraz reminiscencjami języka Biblii we współczesnej polszczyźnie. Interesuje się także kulturą Górali czadeckich z Bukowiny.

Bibliografia   

LITERATURA CYTOWANA

Aleksandrowska E., „Monitor” (1765-1785), [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, wyd. II poszerz. i popr., Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków 1986, s. 293-298.

Aleksandrowska E., Wstęp, [w:] „Monitor” 1765-1785. Wybór, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1976.

Bajerowa I., Kilka problemów stylistyczno-leksykalnych współczesnego polskiego języka religijnego, [w:] O języku religijnym. Zagadnienia wybrane, pod red. M. Karpluk, J. Sambor, Lublin 1988.

Brzegowy T., Psalmy i inne Pisma, Toruń 1999.

Dawidziak-Kładoczna M., Bóg w argumentacji Sejmu Wielkiego, [w:] W poszukiwaniu prawdy. Chrześcijańska Europa – między wiarą a polityką, t. 2, red. A. Szyndler, Częstochowa 2012.

Dawidziak-Kładoczna M., Językowe aspekty kultury politycznej Sejmu Wielkiego, Częstochowa 2012.

Ehrlich E., Określenia Boga w I księdze „Psalmów”, „Ruch Biblijny i Liturgiczny” 1977, t. 30.

Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polański, wyd. III, Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków 2003.

Godyń J., „Od Adama i Ewy zaczynać”. Mały słownik biblizmów języka polskiego, Warszawa-Kraków 1995. Gorzelana J., Określenia Boga w tłumaczeniach „Psałterza” Jana Kochanowskiego, Franciszka Karpińskiego i Leopolda Staffa, [w:] Filologia Polska. Uniwersytet Zielonogórski, t. 4, Zielona Góra 2009.

Gorzelana J., Właściwości językowo-stylistyczne poezji religijnej Franciszka Karpińskiego, Zielona Góra 2006.

Gorzelana J., Wybrane wykładniki intensywności i ich funkcjonowanie w poezji religijnej polskiego oświecenia (w druku).

Grzegorczykowa R., Wstęp do językoznawstwa, Warszawa 2007.

Janeczek S., Oświecenie chrześcijańskie. Z dziejów polskiej kultury filozoficznej, Lublin 1994.

Jaworski J., Język publicystyki okresu powstania kościuszkowskiego, Opole 2013.

Katechizm Kościoła katolickiego, wyd. Pallotinum Poznań 1994.

Klimowicz M., Oświecenie, Warszawa 1972.

Kostkiewiczowa T., Polski wiek świateł. Obszary swoistości, Wrocław 2002.

Koziara S., Frazeologia biblijna w języku polskim, Kraków 2001.

Leszczyński Z., Imię Boga u Krasickiego, „Roczniki Humanistyczne” 1998, t. XLVI, z. 1 (zeszyt specjalny).

Linde S. B., Słownik języka polskiego, wyd. drugie, poprawione i pomnożone staraniem i nakładem Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich, t. 1-6, Lwów 1854-1860.

Maciejewski J., Oświecenie, [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, pod red. T. Kostkiewiczowej, wyd. II poszerz. i popr., Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wrocław-Warszawa-Kraków, 1986.

Matuszczyk B., Idea Opatrzności Bożej w języku polskim dawniej i dziś, [w:] Idee chrześcijańskie w życiu Europejczyka, t. 1, red. A. Ceglińska, Z. Staszewskiej, Łódź 2002.

Matuszewska P., Z problematyki „Monitora”, „Pamiętnik Literacki” 1959, z. 3-4.

Matuszewska P., Z problematyki „Monitora”, „Pamiętnik Literacki” 1959, z. 3/4.

Merkuriusz Polski [Krakow 3 januarij 1661, http://buwcd.buw.uw.edu.pl/e_zbiory/ckcp/merkuriusz/numer1/imagepages/image1.htm.

Rospond S., Kościół w dziejach języka polskiego, Wrocław 1985.

Rzepka W. R., Walczak B., Bóg i szatan w polszczyźnie XVI wieku, [w:] Tysiąc lat polskiego słownictwa religijnego, red. B. Kreja, Gdańsk 1999.

Suder P., Słownictwo poezji Adama Naruszewicza, Wałbrzych 2002.

Szagun D., Formy z cząstką wszech-, [w:] Z zagadnień leksykalno-semantycznych: materiały trzeciej konferencji językoznawczej Profesora Bogusława Krei. Gdańsk, 2007. red. B. Milewska, S. Rzedzicka, Gdańsk 2009.

Szczypa J., Jan Paweł Woronicz. Kerygmat narodowy i patriotyczny, Lublin 1999.

Podgląd   

Pobrania

Opublikowane

16.12.2015

Jak cytować

Gorzelana, J. „„Daj Boże Oświecenie W Polsce!”. Określenia Boga W Pierwszym Roczniku Czasopisma «Monitor»”. Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego, t. 1, grudzień 2015, s. 63-76, doi:10.34768/fp2015a4.