Między literaturą a polityką – prywatność w prozie rozrachunków inteligenckich (1946-1948)
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2018a7Słowa kluczowe:
proza rozrachunkowa, polityka a literaturaAbstrakt
Tematem artykułu jest proza rozrachunków inteligenckich, ukazująca się w latach 1946-1948 (Drewniany koń K. Brandysa, Jezioro Bodeńskie S. Dygata, Nagrobek S. Otwinowskiego oraz zbiór opowiadań P. Hertza pt. Sedan). Strategia narracyjna obecna w utworach sprzyja poszukiwaniu w nich pierwiastków autobiograficznych. Autorka śledzi związki między życiem politycznym pisarzy a kreacją stworzonych przez nich bohaterów literackich, zastanawia się, w jakim stopniu w dziełach są widoczne oczekiwania stawiane twórcom przez władzę komunistyczną w latach czterdziestych.
Pobrania
Bibliografia
LITERATURA CYTOWANA
Bikont A., Szczęsna J., Lawina i kamienie. Pisarze wobec komunizmu, Warszawa 2006.
Biskup E., „Rozrachunki inteligenckie”. Problem adaptacji kategorii krytycznoliterackiej dla potrzeb historii literatury, „Ruch Literacki” 1988, z. 4-5.
Brandys K., Drewniany koń, Warszawa 1946.
Brandys K., Pomyślny wiatr, „Kuźnica” 1949, nr 32.
Brzóstowicz M., Od inteligenta do fachowca. O projektowanej przemianie inteligencji w świecie wykreowanym w socrealistycznej literaturze, [w:] Presja i ekspresja. Zjazd szczeciński i socrealizm, red. D. Dąbrowska i P. Michałowski, Szczecin 2002.
Brzóstowicz-Klajn M., Wołowiec G., „Twórczość”, [w:] Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński i W. Tomasik, Kraków 2004.
Chałasiński J., Inteligencja polska – kapitalizm – mieszczaństwo – szlachta, „Kuźnica” 1946, nr 21.
Chałasiński J., Polska w świetle swej genealogii społecznej, „Kuźnica” 1946, nr 4.
Chałasiński J., Socjologia i historia inteligencji polskiej, „Kuźnica” 1946, nr 20.
Chałasiński J., Społeczna genealogia inteligencji polskiej, Warszawa 1946.
Czermińska M., Autobiograficzne formy, [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i in., Wrocław 1992.
Czermińska M., O autobiografii i autobiograficzności, [w:] Autobiografia, red. M. Czermińska, Gdańsk 2009.
Czermińska M., Postawa autobiograficzna, [w:] Studia o narracji, red. J. Błoński i S. Jaworski, Wrocław 1982.
Czyżak A., Kazimierz Brandys, Poznań 1998.
Drewnowski T., Literatura polska 1944-1989. Próba scalenia. Obiegi – wzorce – style, Kraków 2004.
Dutka Cz. P., Mit i gest. Bohater kordianowski prozy rozrachunków inteligenckich, Zielona Góra 1986.
Dygat S., Jezioro Bodeńskie, Warszawa 1987.
Dygat S., [przemówienie na miejskiej konferencji partyjnej we Wrocławiu 28.11.1948], „Kuźnica” 1948, nr 51.
Fik M., Kultura polska 1944-1956, [w:] Polacy wobec przemocy 1944-1956, red. B. Otwinowska i J. Żaryn, Warszawa 1996.
Fiut A., Dowód nietożsamości. Proza Wilhelma Macha, Wrocław 1977.
Głowiński M., Panorama powieściowa (O „Murach Jerycha” i „Niebie i ziemi” Tadeusza Brezy), [w:] M. Głowiński, Porządek, chaos, znaczenie: szkice o powieści współczesnej, Warszawa 1968.
Gosk H., W kręgu „Kuźnicy”. Dyskusje krytycznoliterackie lat 1945-1948, Warszawa 1985.
Gusdorf G., Warunki i ograniczenia autobiografii, [w:] Autobiografia, red. M. Czermińska, Gdańsk 2009.
Gutkowska B., Powieści Stanisława Dygata. Czas i przestrzeń życia i marzenia, Katowice 1996.
Hertz P., Dymitr Mojsiuk, [w:] P. Hertz, Sedan, Warszawa 1948.
Hertz P., Porwanie Europy, [w:] P. Hertz, Sedan, Warszawa 1948.
Hertz P., Sedan, [w:] P. Hertz, Sedan, Warszawa 1948.
Hertz P., Ucieczka z krainy Lambertów, [w:] P. Hertz, Sedan, Warszawa 1948.
Jarczyńska M., O „Nagrobku” Otwinowskiego, „Twórczość” 1947, nr 3.
Jarosiński Z., Rok 1945 jako cezura literacka, [w:] Stare i nowe w literaturze najnowszej. Z problemów literatury polskiej po 1945 roku, red. L. Wiśniewska, Bydgoszcz 1996.
Jarzębski J., Między realizmem a „prawdą” (o polskiej prozie po wojnie), [w:] Modele świata i człowieka. Szkice o powieści współczesnej, red. J. Święch, Lublin 1985.
Kijowski A., Wielka plotka, [w:] A. Kijowski, Różowe i czarne, Kraków 1957.
Kisielewski S., Młodości śpiewaj, „Tygodnik Powszechny” 1946, nr 21.
Kisielewski S., Pożegnanie z felietonem, [w:] S. Kisielewski, Lata pozłacane, lata szare, Kraków 1989.
Kisielewski S., Sprzysiężenie, Warszawa 1947.
Kozłowska I., W objęciach Saturna. Melancholia w prozie rozrachunków inteligenckich (1945-1948), Poznań 2016.
Koźniewski K., Historia co tydzień. Szkice o tygodnikach społeczno-kulturalnych 1944-1950, Warszawa 1977.
Kulesza D., Przełom: lata 1944-1948 w literaturze polskiej, „Pamiętnik Literacki” 2006, z. 2.
Lejeune Ph., Pakt autobiograficzny, przeł. A. W. Labuda, „Teksty” 1975, nr 5.
Lubas-Bartoszyńska R., Od dokumentu do fikcji (rzecz o powieści autobiograficznej), [w:] R. Lubas-Bartoszyńska, Między autobiografią a literaturą, Warszawa 1993.
Mach W., Dziecko w mrocznym labiryncie, „Twórczość” 1946, z. 6.
Mach W., Szkice literackie, t. 1: W szkole krytyków, Warszawa 1971.
Makowiecki A. Z., „Kuźnica”, [w:] Słownik literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i in., Wrocław 1992.
Markiewicz H., „Sedan”, czyli zwycięstwo pyrrusowe, „Twórczość” 1948, nr 6.
Matuszewski R., Powieść o wielkiej iluzji, „Kuźnica” 1946, nr 22.
Otwinowski S., Nagrobek, Warszawa 1946.
Palska H., Inteligencja twórcza w latach 1948-1956, [w:] Inteligencja w Polsce. Specjaliści, twórcy, klerkowie, klasa średnia?, red. H. Domański, Warszawa 2008.
Przybylski R. K., Autor zmistyfikowany albo „Jezioro Bodeńskie”, [w:] Autor i jego sobowtór, Wrocław 1987.
Sam początek. Lata 1944-1948 w literaturze okresu Polski Ludowej, red. H. Gosk i B. Karwowska, Warszawa 2017.
Sceptyk pełen wiary. Wspomnienia o Stefanie Otwinowskim, red. E. Otwinowska, W. Maciąg̨, Kraków 1979.
Smulski J., Autobiografizm jako postawa i strategia artystyczna. Na materiale współczesnej prozy polskiej, „Pamiętnik Literacki” 1988, nr 4.
Smulski J., Twórczość narracyjna Stefana Otwinowskiego, Toruń 1993.
Sobolewska A., Polska proza psychologiczna (1945-1950), Wrocław 1979.
Sokołowski M., „Rozrachunki inteligenckie” w prozie roczników siedemdziesiątych, [w:] Inteligencja w Polsce. Specjaliści, twórcy, klerkowie, klasa średnia?, red. H. Domański, Warszawa 2008.
Stanzel F., Typowe formy powieści, [w:] Teoria form narracyjnych w niemieckim kręgu językowym. Antologia, wybór, oprac., przeł. R. Handke, Kraków 1980.
Stoff A., Początki autobiografii na tle problematyki „miejsc wyróżnionych” narracji, [w:] Formy i strategie wypowiedzi narracyjnej, red. C. Niedzielski i J. Speina, Toruń 1993.
Szyszka M., Droga klerka. Filozofia sztuki Stefana Kisielewskiego, Kraków 2010.
„Teksty Drugie” 2000, nr 1-2.
Trzynadlowski J., Struktura relacji pamiętnikarskiej, [w:] Księga pamiątkowa ku czci Stanisława Pigonia, Kraków 1961.
Urbanek M., Kisiel, Wrocław 1997.
Wiszniowska M., Stańczyk Polski Ludowej. Rzecz o Stefanie Kisielewskim, Katowice 2004.
Wołk M., Tekst w dwóch kontekstach. Narracja pierwszoosobowa w powieściach Kazimierza Brandysa, Toruń 1999.
Wołowiec G., „Kuźnica”, [w:] Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński i W. Tomasik, Kraków 2004.
Wyka K., Pogranicze powieści, Warszawa 1989.
Wysłouch S., Od socjologii do etyki. Wobec twórczości Kazimierza Brandysa, [w:] S. Wysłouch, Wyprzedaż semiotyki, red. M. Brzóstowicz-Klajn i B. Kaniewska, Poznań 2011.
Zawodniak M., Literatura w stanie oskarżenia. Rola krytyki w życiu literackim socrealizmu, Warszawa 1998.
Zawodniak M., Samokrytyka, [w:] Słownik realizmu socjalistycznego, red. Z. Łapiński i W. Tomasik, Kraków 2004.
Zaworska H., Po upadku mitów inteligenckich. O prozie tzw. obrachunków inteligenckich w latach 1945-1948, [w:] Z problemów literatury polskiej XX wieku, red. A. Brodzka i Z. Żabicki, t. 3, Warszawa 1965.
Żabicki Z., „Kuźnica” i jej program literacki, Kraków 1966.
Żółkiewski S., Próba diagnozy, „Kuźnica” 1945, nr 12.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2018 Izabela Kozłowska
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
