Dzieło translatorskie św. Hieronima i veritas hebraica
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2022a16Słowa kluczowe:
Hieronim, Stary Testament, Septuaginta, przekład, veritas hebraica, kanonAbstrakt
Święty Hieronim należy do najbardziej znaczących postaci Kościoła łacińskiego, w którym jest uznawany za „księcia egzegetów”, i kultury Zachodu, łącznie z dziełem dokonania ich syntezy duchowej na podstawie tekstu Biblii. Jego dzieło zachowuje niewątpliwą aktualność i inspirujące znaczenie. W nowych warunkach życia Kościoła, a zwłaszcza korzystania z Biblii, warto przyjrzeć się dziełu translatorskiemu Hieronima i zastosowanej przez niego metodzie, która pozwoliła mu osiągnąć trwałe rezultaty. Zwracamy więc uwagę w perspektywie historycznej na jego główne odkrycie intelektualne, streszcza je formuła veritas hebraica. Chodzi w niej o pierwszeństwo dane językowi hebrajskiemu – jego poznanie i rozumienie jest koniecznym warunkiem dojścia do prawdy objawionej i do samej tajemnicy Boga. Efekty translatorskich wysiłków Hieronima stworzyły naukowe kryteria służące pracom nad przekładem Biblii. Sięgnięcie do tradycji żydowskiej odzwierciedla się także w spojrzeniu Hieronima na kanon biblijny.
Pobrania
Bibliografia
Królikowski J., Dzieło translatorskie św. Hieronima i veritas hebraica, „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2022, nr 8, https://doi.org/10.34768/fp2022a16.
Bell A.A., Jerome’s Role in the Translation of the Vulgate New Testament, „New Testament Studies” 1977 (23).
Benedykt XV, Enc. Spiritus Paraclitus (15 września 1920), „Acta Apostolicae Sedis” 1920 (12).
Benedykt XVI, Katecheza w czasie audiencji ogólnej. Św. Hieronim (I-II) (7 i 14 listopada 2007), „L’Osservatore Romano” 2008 (29), nr 1.
Bartelink G.J.M., Hieronymus. Liber de optimo genere interpretandi (Epistula 57). Ein Kommentar, Leiden 1980 (Mnemosyne. Supplement, 61).
Bober A., Wzorek J., Damazy I, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 3, Lublin 1985, kol. 987.
Bodin V., Saint Jérôme et l’Église, Paris 1966 (Théologie historique, 6).
Brilli A., Gerusalemme, La Mecca, Roma. Storie di pellegrinaggi e di pellegrini, Bologna 2014.
Brown D., Vir trilinguis. A Study in the Biblical Exegesis of saint Jerome, Kampen 1992.
Carnevale L., Giobbe dall’antichità al medioevo. Testi, tradizioni, imagini, Bari 2010.
Caruso G., Il monaco, l’erudito e ile vecchio: (auto)ritratti geronimiani, „Salesianum” 2021 (83).
Cavallera F., Saint Jérôme. Sa vie et son oeuvre, t. 1-2, Louvain-Paris 1922.
Chauffin Z., Święty Hieronim, przeł. B. Durbajło, Warszawa 1977.
Cyceron, św. Hieronim, Burgundiusz z Pizy, Leonardo Bruni, O poprawnym przekładaniu. Teksty łacińskie i polskie, przeł. W. Seńko, J. Domański, W. Olszaniec, wstęp J. Domański, Kęty 2006 (Ad Fontes, 1).
Dorival G., L’apport des Pères de l’Église à la question de la clôture du canon de l’Ancien Testament, [w:] The Biblical Canon, red. J.-M. Auvers, H.J. De Jonge, Leuven 2003.
Franciszek, List apost. Scripturae Sacrae affectus (30 września 2020), „Vox Patrum” 2020 (76).
Fürst A., Hieronymus. Askese und Wissenschaft in der Spätantike, Freiburg 2003.
Gamberale L., San Gerolamo intellettuale e filologo, Roma 2013.
García-Moreno A., La Bibbia della Chiesa. Storia e attualità della Neovolgata, Città del Vaticano 2012.
Gasti F., Dispute epistolari fra dotti. Agostino e Girolamo, „Humanitas” 2019 (74).
Gordini G.D., Origine e sviluppo del monachesimo a Roma, „Gregorianum” 1956 (37).
Hale Williams M., The Monk and the Book. Jerome and the Making of Christian Scholarschip, London-Chicago 2006.
Hennings R., Die Briefwechsel zwischen Augustinus und Hieronymus und ihr Streit um den Kanon des Alten Testaments und die Auslegung von Gal. 2, 11-14, Leiden-New York 1994.
Hieronim ze Strydonu, Listy I (1-50), oprac. na podstawie tłumaczenia J. Czuja M. Ożóg, tekst łaciński przygotował H. Pietras, Kraków 2011 (Źródła Myśli Teologicznej, 54).
Hieronim ze Strydonu, Listy II (51-79), oprac. na podstawie tłumaczenia J. Czuja M. Ożóg, tekst łaciński przygotował H. Pietras, Kraków 2011 (Źródła Myśli Teologicznej, 55).
Hieronim ze Strydonu, Listy III (116-130), oprac. na podstawie tłumaczenia J. Czuja M. Ożóg, tekst łaciński przygotował H. Pietras, Kraków 2011 (Źródła Myśli Teologicznej, 62).
Hieronim ze Strydonu, Listy IV (116-130), oprac. na podstawie tłumaczenia J. Czuja M. Ożóg, tekst łaciński przygotował H. Pietras, Kraków 2011 (Źródła Myśli Teologicznej, 63).
Hieronim ze Strydonu, Listy V (131-156), oprac. na podstawie tłumaczenia J. Czuja M. Ożóg, tekst łaciński przygotował H. Pietras, Kraków 2013 (Źródła Myśli Teologicznej, 68).
Jay P., La datation des premières traductions de l‘Ancien Testament sur l’hébreu par saint Jérôme, „Revue des Études Augustieniennes” 1982 (28).
Jay P., Sur la date de la naissance de Saint Jérôme, „Revue des Études Latines” 1973 (51).
Jeanjean B., Lançon B., Saint Jérôme, chronique. Continuation de la chronique d’Eusèbe, années 326-378. Suivie de quatre études sur les chroniques et chronographies dans l’antiquité tardive (IVe-VIe siècles). Histoire, Rennes 2004.
Jérôme, Apologie contre Rufin, wyd. P. Loret, Paris 1983 (Sources Chrétiennes, 303).
Jérôme, Préfaces aux livres de la Bible, wyd. R. Weber, R. Gryson, A. Canellis, Paris 2017 (Sources Chrétiennes, 592).
Jérôme entre l’Occident et l’Orient. XVIe centenaire du départ de saint Jérôme de Rome et de son installation à Bethléem. Actes du colloque de Chantilly (septembre 1986), red. Y.-M. Duval, Paris 1988.
Jouassard G., Réflexions sur la position de saint Augustin relativement aux Septante dans sa discussion avec saint Jérôme, „Revue des Études Augustiennes” 1956 (2).
Jóźwiak M., Kwestie hebrajskie w Księdze Rodzaju św. Hieronima. Przekład i komentarz, Wrocław 2010.
Jóźwiak M.M., Hieronim ze Strydonu jako „vir trilinguis” na przykładzie komentarza do Iz 7, 10-16, „Vox Patrum” 2020 (42), t. 76.
Jóźwiak M.M., „Princeps exegetarum” a język hebrajski na podstawie „Quaestiones hebraicae in Genesim”, „Vox Patrum” 2016 (38), t. 65.
Kelly J.N.D., Hieronim. Życie, pisma, spory, przeł. R. Wiśniewski, Warszawa 2003.
Królikowski J., Jak powstała Wulgata i któremu tekstowi Pisma Świętego przysługuje to miano?, „Tarnowskie Studia Teologiczne” 2017 (36), nr 1.
Królikowski J., Łacińskie tłumaczenia Pisma Świętego między V i XII wiekiem. Wybrane aspekty, „Przegląd Tomistyczny” 2019 (25).
Królikowski J., Orygenes i hebrajski tekst Pisma Świętego, „Vox Patrum” 2018 (38), t. 69.
Longosz S., Hieronim jako duchowy moderator klubu chrześcijańskich arystokratek na Awentynie, [w:] Przebóstwiać to, co ludzkie. Księga pamiątkowa ku czci Księdza Biskupa Władysława Bobowskiego, red. S. Sojka, J. Stala, Tarnów 2007.
Markschies Ch., Hieronymus und die „Hebraica Veritas”. Ein Beitrag zur Archäologie des protestantischen Schriftverständnisses, [w:] Die Septuaginta zwischen Judentum und Christentum, red. M. Hengel, A.M. Schwemer, Tübingen 1994.
Mazurkiewicz R., Syrycjusz, [w:] Encyklopedia katolicka, t. 18, Lublin 2013.
Mirri L., La dolcezza nella lotta. Donne e ascesi secondo Girolamo, Magnano 1996.
Misiarczyk L., Gdzie leżał starożytny Strydon? Przegląd najważniejszych hipotez, „Vox Patrum” 2020 (76).
Rebenich S., Hieronymus und sein Kreis. Prosopographische und socialgeschichtliche Untersuchungen, Stuttgart 1992.
Schlange-Schöningen H., Hieronymus. Eine historische Biografie, Darmstadt 2018.
Sołomieniuk M., Świętego Hieronima przedmowy do ksiąg biblijnych w Wulgacie – zagadnienia wstępne, „Vox Patrum” 2020 (76).
Stemberger G., Juden und Christen im Heiligen Land, München 1987.
Święty Hieronim: egzegeta, dogmatyk, polemista, red. P. Wygralak, Poznań 2019 (Teologia Patrystyczna, 16).
Verbraken P.-P., Starowieyski M., Ojcowie Kościoła. Panorama patrystyczna, przeł. M. Starowieyski, S. Kawecki, Warszawa 1991.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2022 Janusz Królikowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
