Początki łacińskiego tekstu Pisma świętego
DOI:
https://doi.org/10.34768/fp2020a1Słowa kluczowe:
Pismo Święte, łacina, greka, kultura starożytna, literatura łacińskaAbstrakt
Dzieje tekstu biblijnego stanowią jeden z ważnych wątków w dziejach kultury ludzkiej, a zwłaszcza kultury zachodniej. W szczególny sposób w te dzieje wpisała się wersja łacińska tekstu biblijnego, który, wychodząc od skromnych początków, stał się kluczowym elementem życia Kościoła i jego wielorakiego oddziaływania. Rekonstrukcja tych początków do czasów św. Hieronima, którego postać i dzieło na trwałe wpisały się w dzieje łacińskiego tekstu Biblii, stanowi przedmiot niniejszego opracowania. W szczególny sposób staramy się uchwycić, jakimi kryteriami literackimi i teologicznymi kierowano się przy opracowywaniu tekstu biblijnego w wersji łacińskiej i jakie było ich znaczenie. Zostaje podkreślony zwłaszcza wkład niektórych teoretyków, którzy w tym procesie teologicznym i kulturowym aktywnie uczestniczyli.
Pobrania
Bibliografia
Królikowski J., Początki łacińskiego tekstu Pisma świętego, „Filologia Polska. Roczniki Naukowe Uniwersytetu Zielonogórskiego” 2020, nr 6, https://doi.org/10.34768/fp2020a1.
LITERATURA CYTOWANA
Autorzy starożytni
Acta martyrum Scillitanorum, [w:] Atti e Passioni dei Martiri, ed. A.A.R. Bastiaensen, A. Hilhorst i in., Milano 1987, s. 97-105. Przekład polski: Akta męczenników scylitańskich, [w:] Męczennicy, wstęp, oprac. i wybór E. Wipszycka, M. Starowieyski, Kraków 1991 (Ojcowie żywi, 11).
Arusiani Messi Exempla elocutionum, introduzione, testo critico e note a cura di A. Di Stefano, New Delhi 2011 (Collectanea Grammatica Latina, 6).
Athenagoras, Libellus pro Christianis, [w:] Athéagore, Supplique au sujet des chrétiens et sur la resurrection des morts, ed. B. Ponderon, Paris 1992 (Sources Chrétiennes, 379). Przekład polski: Atenagoras z Aten, Prośba za chrześcijanami. O zmartwychwstaniu umarłych, przeł. S. Kalinkowski, Warszawa 1985.
Augustinus, Confessiones, [w:] Agostino, Le confessioni, ed. M. Pellegrino, Roma 19753 (Nuova Biblioteca Agostiniana. Opere di sant’Agostino, I/1). Przekład polski: Augustyn, Wyznania, przeł. Z. Kubiak, Warszawa 1992.
Augustinus, De doctrina christiana, [w:] Agostino, La dottrina cristiana, Roma 1992 (Nuova Biblioteca Agostiniana. Opere di sant’Agostino, I/8). Przekład polski: Augustyn, De doctrina cristiana – O nauce chrześcijańskiej, przeł., wstępem i komentarzem opatrzył J. Sulowski, Warszawa 1989.
Cyprianus, Ad Quirinum, [w:] Sancti Cypriani episcopi Opera: Ad Quirinum, Ad Fortunatum, De lapsis, De ecclesiae catholicae unitate, ed. R. Weber, M. Bévenot, Tumhout 1972 (Corpus Christianorum. Series Latina, 3). Przekład polski: Cyprian, Do Kwiryna, [w:] Cyprian, Pisma, t. 1: Traktaty, przeł. J. Czuj, Poznań 1937 (Pisma Ojców Kościoła, 19).
Hieronim, Listy II, wstęp i oprac. na podstawie tłumaczenia ks. J. Czuja M. Ożóg, t. 2, Kraków 2010 (Źródła Myśli Teologicznej, 55).
Hieronymus, De viris illustribus: PL 23.
Justinus, Apologia 1 pro Christianis. Przekład polski: Justyn Męczennik, 1 i 2 apologia. Dialog z Żydem Tryfonem, przeł. L. Misiarczyk, Warszawa 2012.
Juvenalis, The Satires of Persius and Juvenal, ed. Ch.W. Stocker, London 1845.
Lactantius, Divinae institutiones, [w:] Lactance, Institutions divines. Livre V, ed. P. Monat, Paris 1973 (Sources Chrétiennes, 204).
Lactantius, Divinae institutiones: PL 6.
Marcialis, M. Valerii Martialis Epigrammata…, Lugd. Batavorvm 1661.
Novatianus, De Trinitate, [w:] Novatiani opera quae supersunt, ed. G.F. Dircks, Turnhout 1972 (Corpus Christianorum. Series Latina, 4). Przekład polski: Nowacjan, O Trójcy Świętej, przeł. G. Jaśkiewicz, Kraków 2005 (Źródła Myśli Teologicznej, 35).
Origenes, Contra Celsum, [w:] Origène, Contre Celse. Tome I, ed. M. Borret, Paris 1967 (Sources Chrétiennes, 132). Przekład polski: Orygenes, Przeciw Celzusowi, przeł. S. Kalin-kowski, Warszawa 19862.
Tertullianus, Apolgeticum, [w:] Tertulliani Opera, pars I, ed. Ae. Kroymann, Turnhout 1954. Przekład polski: Tertulian, Apologetyk, przeł. J. Sajdak, Poznań 1937 (Pisma Ojców Kościoła, 20).
Tertullianus, De praescriptione hereticorum, [w:] Tertulliani Opera, pars I, ed. Ae. Kroymann, Turnhout 1954. Przekład polski: Tertulian, Preskrypcja przeciw heretykom [przeł. E. Stanula], [w:] Tertullian, Wybór pism, Warszawa 1970 (Pisma Starochrześcijańskich Pisarzy, 5).
Opracowania
Aletti J.-P., Paul et rhétorique. État de la question et propositions, [w:] Paul de Tarse, ed. J. Schlosser, Paris 1996 (Lectio Divina, 165).
Aletti J.-P., La rhétorique paulinienne: construction et communication d’une pensée, [w:] Paul. Une théologie en construction, ed. A. Dettwile, J.D. Kaestli, D. Marguerat, Genève 2004 (Le mond de la Bible, 51).
Auerbach E., Język literacki i jego odbiorcy w późnym antyku łacińskim i średniowieczu, przeł. R. Urbański, Kraków 2006.
Berschin W., Grecko-łacińskie średniowiecze. Od Hieronima do Mikołaja z Kuzy, przeł. K. Liman, Gniezno 2003.
Bochet I., Madec G., Note critique, 11/3: L’Itala, [w:] Oeuvres de saint Augustin, t. 11/2: La doctrine chrétienne, Paris 1997.
Bogaert P.-M., Sabatier (Pierre), [w:] Supplément au Dictionnaire de la Bible, t. 10, Paris 1984.
Botte B., Versions latines antérieures à s. Jérôme, [w:] Supplément au Dictionnaire de la Bible, t. 5, Paris 1957.
Botte H., Itala, [w:] Supplément au Dictionnaire de la Bible, t. 4, Paris 1949.
Burton Ph., The Old Latin Gospels. A Study of Their Text and Language, Oxford 2000.
Ceresa-Gastaldo G., Il latino delle antiche versini bibliche, Roma 1975.
Crouzel H., Orygenes, przeł. J. Mariański, Kraków 20042.
Cuzzolin P., Sull’origine della costruzione dicere quod: aspetti sintattici e semantici, Firenze 1994.
Fernández Marcos N., Septuaginta. La Bibbia di ebrei e cristiani, Brescia 2010.
Gourmont R. de, Le latin mystique. Les poètes de l’antiphonaire et la symbolique au moyen âge, Paris 1937.
Gribmont J., Les plus anciennes traductions latines, [w:] Le mond latin antique et la Bible, ed. J. Fontane, Ch. Pietri, Paris 1985 (La Bible de tous les temps, 2).
Gryson R., Bogaert P.M., Recherches sur l’histoire de la Bible latine, Louvain 1987.
Halliday M.A.K., Anti-Language, „American Anthropologist” 1976 (78).
Hengel M., The Septuagint as Christian Scripture, London 2002.
Loi V., Origini e caratteristiche della latinità cristiana, Roma 1978.
Mohrmann Ch., Études sur le latin des Chrétiens, t. 1-4, Roma 1961-1977.
Mohrmann Ch., Latin vulgaire, latin des Chrétiens, latin médiéval, Paris 1955.
Monat P., Lactance et la Bible. Une propédeutique latine à la lecture de la Bible dans l’Occident constantinien, t. 1-2, Paris 1982.
Moreschini C., Norelli E., Storia della letterartura cristiana antica greca e latina, t. 1: Da Paolo all’età costantiniana, Brescia 2019.
Morlet S., Christianisme et philosophie. Les premières confrontations (Ier-IVe siècle), Paris 2014.
Myśliwiec H., Prace filologiczne – Opuscula philologica, red. M. Krajewski, J. Pigoń, Wro-cław 2006.
Norton D., A History of the Bible as Literature, t. 1: From Antiquity to 1700, Cambridge 1993.
Podręczna encyklopedia biblijna, red. E. Dąbrowski, t. 2, Poznań 1960.
Reichmann V., Bibelübersetzungen, 1.3: Die Übersetzungen in Lateinische, [w:] Theologische Realenzyklopädie, t. 6, Berlin 1980.
Ries J., I cristiani e le religioni. Dagli Atti degli Apostoli al Vaticano II, Milano 2006.
Saxer V., Bible et liturgie, [w:] Le mond latin antique et la Bible, ed. J. Fontane, Ch. Pietri, Paris 1985 (La Bible de tous les temps, 2).
Schama S., Historia Żydów od 1000 r. p.n.e. do 1492 r. n.e., przeł. M. Fafiński, Poznań 2016.
Schniedewind W., Linguistic Ideology in Qumran Hebrew, [w:] Diggers at the Well. Proceedings of a Third International Symposium on the Hebrew of the Dead Sea Scrolls and Ben Sira, ed. T. Muraoka, J.J. Elwolde, Leiden 2000.
Schniedewind W., Qumran Hebrew as an Antilanguage, „Journal of Biblical Literature” 1999 (118).
Schrijven J., Collectanea Schrijven, Nijmegen-Utrecht 1939.
Simon R., Histoire critique des versions du Nouveau Testament, Rotterdam 1690.
Simon R., Nouvelles observations sur le texte et les versions du Nouveau Testament, Paris 1695.
Słownik pisarzy antycznych, red. A. Świderkówna, Warszawa 2001.
Starowieyski M., Szymusiak J.M., Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa, Poznań 2018.
Ulrich E., The Dead Sea Scrolls and the Origin of the Bible, Grand Rapids 1999.
Pobrania
Opublikowane
Numer
Dział
Kategorie
Licencja
Prawa autorskie (c) 2020 Janusz Królikowski
Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Użycie niekomercyjne – Bez utworów zależnych 4.0 Międzynarodowe.
Prawa autorskie (a). Co do zasady – autorzy, niebędący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, zachowują prawa autorskie, w tym prawa wydawnicze do artykułów, bez żadnych ograniczeń.
Prawa autorskie (b). Co do zasady – autorzy, będący pracownikami Uniwersytetu Zielonogórskiego, nie zachowują praw autorskich, w tym praw wydawniczych do artykułów. W takich przypadkach właścicielem praw autorskich jest Uniwersytet Zielonogórski.
